حوزه فرهنگ به اندازه اهمیتش نظاممند پیگیری نمیشود
دکتر محمد قاسمی، سردار بازنشسته سپاه، کارشناس فرهنگی و حقوقی استان آذربایجان شرقی، در گفتوگو خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، با اشاره به اهمیت سبک زندگی در مهندسی فرهنگی جامعه، تأکید کرد: فرهنگ وقتی ماندگار میشود که در رفتار روزمره مردم تجلی یابد و هنوز این حوزه به اندازه اهمیتش به صورت نظاممند پیگیری نشده است.
به باور دکتر محمد قاسمی، سبک زندگی ایرانی اسلامی ستون فقرات مهندسی فرهنگی جامعه است و هر گونه برنامه فرهنگی که در زندگی روزمره مردم جایگاه عملی پیدا نکند، ماندگار نخواهد بود.
وی با اشاره به اسناد و برنامههای تدوینشده در سالهای اخیر گفت: بیشتر این برنامهها در سطح گفتمان و شعار باقی مانده و کمتر به اقدامات اجرایی ملموس و همراستا با اقتصاد، رسانه و آموزش تبدیل شدهاند.
دکتر قاسمی مهمترین خلأهای این حوزه را شامل موارد زیر دانست: نبود نقشه عملیاتی منسجم با شاخصهای رفتاری مشخص و تقسیم کار روشن بین دستگاهها، شکاف میان پیام رسمی و زیست واقعی مردم که باعث کاهش اعتماد و اثرگذاری الگوها میشود، ضعف رسانه و محتوای سرگرمی؛ شبکههای اجتماعی، سریالها و اینفلوئنسرها بیش از هر کانال دیگری سبک زندگی را شکل میدهند و تولید محتوای جذاب هنوز عقب است.
کارشناس حقوقی استان ادامه داد: کمرنگ بودن نقش مردم و نهادهای مردمی؛ بسیاری از برنامهها دولتی و از بالا به پایین طراحی شدهاند، غفلت از آموزش مهارتهای زندگی مانند سواد رسانهای، مهارت خانوادهداری، مدیریت مصرف و سبک زندگی سالم، نبود نظام پایش و سنجش سبک زندگی که باعث تصمیمگیری حدسی و غیرهدفمند شده است.
دکتر قاسمی با اشاره به چالشهای نهادهای فرهنگی رسمی در برابر سرعت تحولات رسانهای تأکید کرد: فضای مجازی با منطق سریع، چابک و مخاطبمحور حرکت میکند، در حالی که نهادهای رسمی با بروکراسی سنگین فعالیت میکنند و در برخی حوزهها شکاف فرهنگی میان نسلها به وضعیت هشداردهنده رسیده است.
وی راهکارهای عبور از این مشکلات را شامل موارد زیر دانست: تبدیل سبک زندگی به اولویت اصلی سیاست فرهنگی، جایگزینی رویکرد دستوری با الگوسازی جذاب و مردمی، همراستاسازی رسانه و اقتصاد با اهداف فرهنگی، تقویت نقش خانواده و جوانان به عنوان بازیگران اصلی، آموزش مهارتهای شهروندی از مدرسه، شفافیت و پاسخگویی نهادی، توانمندسازی نهادهای مردمی و شبکهسازی بین گروهها، اصلاح الگوی رسانهای و فضای مجازی با تولید روایتهای امیدبخش و ترویج گفتوگوی غیرتخریبی است.
به گفته قاسمی، فرهنگ دینی زمانی در جامعه نهادینه میشود که به تجربه زیسته، عقلانی و مسئلهگشا تبدیل شود و نه صرفاً به شکل توصیه و شعار. او افزود: اعتماد فرهنگی از مسیر مرجعیت فکری معتبر و صادق شکل میگیرد و نخبگان، روحانیت و دانشگاهیان باید میان آرمانگرایی و واقعبینی پل بزنند و سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی را تقویت کنند.
وی در پایان تأکید کرد که بازسازی اعتماد اجتماعی، توانمندسازی نهادهای مردمی، اصلاح رسانهها و آموزش مهارتهای شهروندی، زیربنای موفقیت مهندسی فرهنگی و نهادینه کردن فرهنگ در زندگی مردم است.