انسداد تنگه هرمز به عنوان اقدام متقابل تا پایان جبران خسارات جمهوری اسلامی ایران

سید یاسر ضیایی عضو هیأت علمی دانشگاه قم در گفت و گو با خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، با اشاره به امکان حقوقی مسدود کردن تنگه هرمز از طرف ایران ابراز داشت: طبق کنواسیون حقوق دریاها عبور از تنگه های بین المللی مثل تنگه هرمز عبور ترانزیت است که در این نوع از ترانزیت عبور قابل تعلیق نیست اما ایران هرچند کنواسیون 1982 را امضاء کرده است ولی به عضویت کامل آن در نیامده و تعهدی از این جهت ندارد.

وی با بیان اینکه عمان در تعهد این کنواسیون قرار دارد و در طرف جنوب تنگه متعهد به این نظام حقوقی است، افزود: حال باید به این پرسش پاسخ داد که در طرف ایران نظام حقوقی چگونه می تواند باشد؟ دیوان بین المللی دادگستری در قضیه کانال کورفو بیان می کند که عبور از تنگه های بین المللی عبارت است از عبور بی ضرر غیر قابل تعلیق، که در این نظام عبور و مرور، نیز امکان تعلیق عبور وجود ندارد اما جمهوری اسلامی ایران همیشه تاکید داشته است که عبور از بخش ایرانی این تنگه که شمال تنگه هرمز را محسوب می شود، عبور بی ضرر بوده و در عبور بی ضرر امکان تعلیق در شرایطی وجود دارد.

ضیایی با اشاره به امکان تعلیق در عبور بی ضرر اذعان داشت: در شرایطی که نظم عمومی کشور در خطر قرار بگیرد به طور موقت و به صورت محدود در بخشی از سرزمین و با اطلاع رسانی قبلی و بدون تبعیض و یا در شرایطی که امنیت ملی اقتضاء کند، تعلیق بی ضرر به صورت موقت امکان دارد.

عضو هیأت علمی دانشگاه قم ادامه داد: در زمان مخاصمه تعهدات بین المللی جز موارد خاصی که مربوط به مرزها می باشد و تعهدات عینی دارند به حالت تعلیق در می آیند. در وضعیت فعلی که حالت مخاصمه است در طرف ایران قطعاً وضعیت مخاصمه می تواند موجب تعلیق کامل عبور و مرور شود.

وی در پاسخ به این سوال که در سمت عمان هم امکان تعلیق وجود دارد یا خیر؟ گفت: با توجه به اینکه خلیج فارس و امتداد آن که تا تنگه هرمز ادامه دارد، می تواند مشمول منطقه جنگی باشد و در منطقه جنگی حضور موقت نیروهای متخاصم امکان پذیر است بنابراین نظارت، کنترل و تعلیق تنگه در کلیت خود در زمان حاضر از سوی جمهوری اسلامی ایران قابل دفاع  می باشد.

استاد دانشگاه قم با اشاره به استمرار نظام حقوقی تنگه هرمز پس از جنگ تصریح کرد: راه حل بسیار مهم، استناد به اقدام متقابل است. ما در طول سال های طولانی مورد تحریم ایالات متحده آمریکا و هم پیمانان و کشورهای معاون او بوده ایم که به جهت تحریم های ثانویه از تحریم های آمریکا تبعیت می کردند، می توانیم در مقابل آن نسبت به نقض برخی از تعهدات خودمان ازجمله به تعهد عبور بی ضرر در زمان غیر مخاصمه متوسل شویم و در قالب اقدام متقابل در این تنگه اقدام لازم را انجام دهیم.

وی ادامه داد: اقدام متقابل در رابطه با کشورهای متخاصم تا زمانی امکان پذیر است که آن تخلف ادامه داشته باشد. حتی اگر تحریم ها هم برداشته شود باز هم اقدام متقابل ایران تا پایان ایفاء تعهدات به جبران خسارت توسط کشورهای متعهد وجود خواهد داشت. چرا که جبران خسارت هم یک اصل کلی حقوقی است و اینکه کشورها بدهکار به جمهوری اسلامی ایران هستند و تا زمانی که این تخلف یعنی عدم جبران خسارت از سوی آنها استمرار داشته باشد ایران می تواند اقدام متقابل خود را در قالب بستن تنگه هرمز یا اخذ عوارض یا توقف و توقیق یا مصادره کشتی یا کالاهای داخل کشتی کشورهای منتخب یا مالکین منتخب را داشته باشد تا بتواند به حق مشروع خود دست پیدا کند.

عضو هیأت علمی دانشگاه قم در پایان گفت: صدور احکام قضایی عاجل برای تعیین غرامات آمریکا و کشورهای همکار برای تحریم‌ها و مداخله‌های نظامی و امنیتی و غیره ضروری است.