انفعال گفتمانی ریشه اصلی آسیبپذیری ما در جنگ شناختی است
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، حجتالاسلام جواد کاوندی، محقق علوم سیاسی، در نشست «راهکارهای رسانهای و تبلیغی مواجهه با جنگ شناختی دشمن» که روز چهارشنبه در سالن شهید دهقانی خبرگزاری رسا برگزار شد، به تبیین ابعاد مختلف جنگ شناختی و چالشهای پیشروی جریان انقلاب اسلامی در عرصه رسانه پرداخت.
وی با اشاره به تجربه تاریخی نهضت امام خمینی(ره) اظهار داشت: ما در مقاطعی از تاریخ انقلاب اسلامی، بهویژه در مرحله تحقق انقلاب چه در حوزه نظری و چه در عرصه عینی کنشگری فعال و اثرگذار داشتیم. انقلاب اسلامی صرفاً یک ایده ذهنی نبود بلکه به یک پدیده واقعی در جهان خارج تبدیل شد. اما این کنشگری لزوماً در همه مراحل بعدی استمرار نیافت.
حجت الاسلام کاوندی افزود: وقتی رهبر معظم انقلاب تصریح میکنند که هنوز به «دولت اسلامی» نرسیدهایم، این سخن ناظر به همین فقدان کنش فعال در برخی لایههای حکمرانی و تمدنسازی است. ما بیش از اندازه بر مفهوم مردم تمرکز کردهایم اما از الزامات ساختاری، نهادی و رسانهای تحقق جامعه اسلامی غفلت داشتهایم.
این محقق علوم سیاسی با طرح مفهوم «ازجاشدگی گفتمانی» تصریح کرد: گاهی یک گفتمان میتواند پدیدههای اجتماعی را توصیف و حتی پیشبینی کند اما در مرحله رتق و فتق و مدیریت آنها ناتوان میماند. در این شرایط گفتمان برای پذیرش واقعیت ناچار میشود از پیشفرضهای خود عقبنشینی کند و این همان نقطهای است که انفعال شکل میگیرد. متأسفانه در برخی عرصهها ما گرفتار چنین وضعیتی شدهایم.
وی با اشاره به جنگ شناختی دشمن گفت: امروز دشمن تلاش میکند با ابزار رسانه، افکار عمومی را دچار اختلال در فهم واقعیت کند. هدف اصلی نه صرفاً تغییر موضع سیاسی بلکه ایجاد سردرگمی، بیتصمیمی و حیرت اجتماعی است. این وضعیت نتیجه انفعال گفتمانی و رسانهای ماست.
حجت الاسلام کاوندی در ادامه با تبیین مفهوم «دگرتأییدی» خاطرنشان کرد: رسانه دشمن در پی آن است که با تخریب هویتی، جریان انقلاب را به عنصری نامطلوب تبدیل کند. در این فرآیند دشمن میکوشد تعریف خود از واقعیت را به جامعه تحمیل کند.
وی افزود: واقعیت بیرونی در نهایت بر روایت تحمیلی غلبه میکند. تجربه انقلاب اسلامی نشان داد که وقتی یک گفتمان موفق به خلق پدیده واقعی میشود، دشمن در روایت آن دچار بحران میشود. حتی برخی متفکران غربی مانند میشل فوکو نیز انقلاب اسلامی و رهبری آن را پدیدهای فراتر از چارچوبهای متعارف تحلیل غربی دانستهاند.
این استاد حوزه علوم سیاسی با اشاره به نقش امام خمینی(ره) در ایجاد بحران در نظم فکری غرب گفت: امام با ابزار قلم و سخنرانی، غرب را با بحران برنامهریزی و فهم سیاسی مواجه کرد. ایشان بدون اتکا به قدرتهای مادی، پدیدهای در عالم خارج آفرید که همه معادلات را بر هم زد. این الگو امروز نیز قابل تکرار است.
وی ادامه داد: شهید سلیمانی با کنش میدانی، اخلاص و صداقت عملی خود، رسانههای جهانی را با بحران معنا مواجه کرد. رسانههای خارجی ناخواسته به بزرگشدن این شخصیت کمک کردند؛ تا جایی که رئیسجمهور وقت آمریکا درباره او سخن گفت و همین امر موجب برجستهترشدن نام حاج قاسم در افکار عمومی جهان شد.
این محقق علوم سیاسی افزود: در مقابل، برخی رسانههای غربگرای داخلی تلاش کردند با نگاه تقلیلگرایانه، نقش حاج قاسم را کمرنگ کنند، اما واقعیت بیرونی نشان داد که این شخصیت فراتر از محاسبات رسانهای و سیاسی آنان است. این نشان میدهد که وقتی پدیده واقعی شکل بگیرد، روایت دشمن شکست میخورد.
حجت الاسلام کاوندی با مقایسه نقش امام خمینی(ره) و شهید سلیمانی تأکید کرد: هر دو پدیدههایی بودند که از دل واقعیت بیرونی برخاستند و خود به خالق پدیده تبدیل شدند. اینگونه پدیدهها قابلیت روایت دارند، اما در پارادایم دشمن قابل تحلیل و مهار نیستند. از همین رو دشمن در مواجهه رسانهای با آنها دچار شکست میشود.
آلترناتیوسازی دشمن به بنبست رسید
وی با اشاره به ناآرامیها و اغتشاشات سالهای اخیر گفت: در این مقاطع دشمن بهوضوح در وضعیت انفعال قرار گرفت و حتی به گزینههایی مانند برجستهسازی ربع پهلوی فرزند دیکتاتور سابق متوسل شد. این رفتارها نشاندهنده بنبست دشمن در طراحی آلترناتیو اجتماعی و سیاسی برای ایران است.
حجت الاسلام کاوندی افزود: امروز بخشی از جامعه ما دچار حیرت و بلاتکلیفی است. دیگر نزاع اصلی بر سر تعریف «مردم» نیست، بلکه مسئله ناتوانی بخشی از جامعه در تصمیمگیری آگاهانه است. کسانی که در راهپیماییها یا صحنههای اجتماعی حضور ندارند الزاماً مخالف نظام نیستند بلکه دچار سردرگمی شناختی شدهاند.
وی تأکید کرد: جنگ شناختی دقیقاً بر همین نقطه تمرکز دارد؛ ایجاد تردید، تعلیق و بیتصمیمی. اگر ما نتوانیم به این بخش از جامعه روایت معتبر، امیدبخش و واقعبینانه ارائه دهیم، دشمن از این خلأ استفاده خواهد کرد.
این محقق علوم سیاسی با استناد به آیه شریفه «لِیَقُومَ النّاسُ بِالقِسط» خاطرنشان کرد: هدف نهایی بعثت انبیا و نیز نهضت امام خمینی(ره) برپایی قسط به دست خود مردم است. اگر امروز دشمن میتواند بر برخی شکافها و زخمهای اجتماعی ما تمرکز کند به این دلیل است که در ترمیم آنها کوتاهی کردهایم.
حجت الاسلام کاوندی در پایان تأکید کرد: راهکار اساسی مواجهه با جنگ شناختی دشمن، بازگشت به روح نهضت امام و امتداد آن در عرصههای رسانهای، فرهنگی و اجتماعی است. ما باید بار دیگر کنش فعال داشته باشیم، پدیده واقعی خلق کنیم و سپس روایت صادقانه و هوشمندانه از آن ارائه دهیم. تا زمانی که در میدان واقعیت دست بالا را نداشته باشیم، در میدان رسانه نیز پیروز نخواهیم شد.