عدن در کانون تقابل جدید

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، تحولات اخیر در عدن از ورود بحران جنوب یمن به مرحله‌ای تازه حکایت دارد؛ مرحله‌ای که در آن خیابان، تصمیمات سیاسی و درگیری‌های میدانی به‌طور هم‌زمان به ابزار بازتعریف موازنه قدرت میان شورای انتقالی جنوبِ تحت حمایت امارات متحده عربی و عربستان سعودی تبدیل شده‌اند. تظاهرات گسترده‌ای که به ابتکار شورای انتقالی جنوب برگزار شد، نه‌تنها شکاف عمیق میان دو متحد سابق را آشکار کرد، بلکه به بستری برای تقابل مستقیم پروژه‌های سیاسی و امنیتی در جنوب یمن بدل شد.

این تظاهرات با حضور هزاران نفر از هواداران عیدروس الزبیدی، رئیس شورای انتقالی جنوب، در حالی برگزار شد که نیروهای «سپر میهن» وابسته به عربستان سعودی تلاش داشتند از رسیدن معترضان به محل رژه در منطقه خورمکسر جلوگیری کنند. با وجود این تدابیر امنیتی، منابع محلی تأیید کردند که تظاهرکنندگان موفق شدند به میدان برسند و درگیری‌هایی در ورودی‌های شهر عدن میان هواداران شورا و نیروهای امنیتی رخ داد. این رخداد، نخستین نشانه عینی از ناتوانی اقدامات بازدارنده ریاض در مهار بسیج خیابانی شورای انتقالی جنوب بود.

هم‌زمان، دبیرخانه کل شورای انتقالی جنوب با صدور بیانیه‌ای نسبت به سرکوب معترضان هشدار داد و اعلام کرد که این تجمعات در حمایت از «بیانیه قانون اساسی» صادرشده از سوی شورا در اوایل ماه جاری برگزار شده است؛ بیانیه‌ای که خواستار برگزاری همه‌پرسی درباره وحدت یمن طی دو سال آینده و اعلام «دولت عربی جنوبی» است. شورا تأکید کرد که مشارکت گسترده مردم در عدن و دیگر استان‌های جنوبی، رد صریح هرگونه تلاش برای حذف STC از صحنه سیاسی یا اعمال قیمومیت عربستان بر جنوب یمن محسوب می‌شود.

این تحرکات خیابانی در شرایطی صورت گرفت که ریاض از طریق نماینده نظامی خود در عدن، سرلشکر فلاح الشهرانی، اقداماتی شتاب‌زده برای محدود کردن نفوذ شورای انتقالی جنوب آغاز کرده بود. تلاش برای خرید وفاداری رهبران وابسته به STC، پیوستن نیروهای «حمایت و تقویت» به «تیپ‌های غول‌ها» در ازای وعده‌های مالی و تغییر صف‌بندی برخی یگان‌های مسلح، بخشی از این روند بود. در همین چارچوب، رسانه‌ها به نقل از الشهرانی اعلام کردند که عربستان قصد دارد تمام تشکیلات مسلح را از داخل عدن خارج کرده و مسئولیت امنیت شهر را به نیروهای سپر میهن بسپارد؛ تصمیمی که با مقاومت برخی یگان‌ها از جمله «تیپ‌های کمربند امنیتی» همراه شد و از تحویل ساختمان‌های دولتی و پایین آوردن پرچم‌های جدایی‌طلبانه خودداری کردند.

در مقابل، حضور پرشمار مردم در خیابان‌های عدن نشان داد که الزبیدی، با وجود تلاش‌های عربستان برای برچیدن شاخه نظامی او و پایان دادن به نقش سیاسی‌اش در دولت عدن، همچنان از پایگاه اجتماعی قابل‌توجهی برخوردار است. منابع نزدیک به شورای انتقالی جنوب این تظاهرات را نشانه برتری «اراده مردم جنوب» بر فشارهای سعودی دانسته و تأکید کردند که معترضان توانستند از موانع نظامی و امنیتی عبور کنند و سیاست سرکوب را بی‌اثر سازند.

ناظران بر این باورند که شورای انتقالی جنوب با تکیه بر اعتراضات خیابانی، در پی تثبیت حضور سیاسی خود در برابر عربستان است و می‌کوشد از نمایش حمایت مردمی به‌عنوان اهرمی برای مقابله با فشارهای نظامی استفاده کند. هم‌زمانی این تحرکات با آماده‌سازی‌های نظامی شورا در مناطقی چون ردفان و ضالع، نشان‌دهنده احتمال گسترش رویارویی‌ها در صورت تداوم فشارهای ریاض است.

در سوی دیگر، شورای ریاست جمهوری مورد حمایت عربستان با صدور مجموعه‌ای از فرمان‌ها، روندی از برکناری گسترده چهره‌های نزدیک به شورای انتقالی جنوب را آغاز کرد. این شورا تصمیمات اخیر STC را تهدیدی برای وضعیت قانونی جمهوری یمن و امنیت استان‌های حضرموت و المهره دانست و در همین راستا، پس از متهم کردن فرج البحسنی به قصور، او را برکنار و سالم الخنباشی را جایگزینش کرد. همچنین با انتصاب سپهبد محمود الصبیحی به عضویت شورای ریاست جمهوری، عملاً جایگاه الزبیدی در این شورا حذف شد.

این روند به برکناری سالم بن بریک، نخست‌وزیر عدن، و کل کابینه‌ای انجامید که پیش‌تر از اقدامات تشدیدکننده شورای انتقالی جنوب حمایت کرده بودند. منابع نزدیک به دولت عدن اعلام کردند که این پاکسازی تنها به سطح کابینه محدود نخواهد ماند و معاونان وزارتخانه‌ها، مدیران نهادها، فرماندهان امنیتی و نظامی در سطوح مختلف که وفاداری خود را به الزبیدی اعلام کرده‌اند، در فهرست برکناری‌ها قرار دارند.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که جنوب یمن وارد مرحله‌ای از تقابل آشکار شده است؛ مرحله‌ای که در آن، امارات از مسیر بسیج خیابانی و حمایت سیاسی از شورای انتقالی جنوب، و عربستان از طریق ابزارهای نظامی و پاکسازی ساختار قدرت، می‌کوشند معادله نفوذ را به نفع خود تغییر دهند؛ تقابلی که آینده سیاسی و امنیتی عدن و کل جنوب یمن را با ابهام‌های جدی مواجه کرده است.

سید علیرضا حسینی