انحراف 90 درصدی بودجه شبکه ملی اطلاعات
به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، وحید یزدانیان، معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در نشست خبری خود با تشریح جزئیات، برنامهها و چالشهای پیشروی این شبکه، به ابهامات و اختلافنظرهای موجود پیرامون ماهیت، بودجه و آینده شبکه ملی اطلاعات پاسخ داد.
وی تاکید کرد که این شبکه نه یک ابزار سیاسی است و نه قرار است جایگزین اینترنت جهانی شود، بلکه زیرساختی پرسرعت، ایمنتر و متکی بر فناوریهای روز برای تقویت اقتصاد دیجیتال کشور است.
شبکه ملی اطلاعات؛ چه هست و چه نیست؟
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات در این نشست با انتقاد از اینکه همواره مباحث صرفاً فنی و نمودارهای چندلایه درباره این شبکه مطرح میشود، بر ضرورت ارائه یک تعریف ایجابی تاکید کرد و گفت: شبکه ملی اطلاعات شبکهای پرسرعتتر، ایمنتر و پایدارتر نسبت به سایر شبکهها است. البته این ایمنی مطلق نیست، زیرا ذات هر شبکهای با درصدی از آسیبپذیری همراه است و این تصور که با راهاندازی این شبکه تمامی آسیبهای فرهنگی، اجتماعی و امنیتی به صفر میرسد، تصوری نادرست است.
یزدانیان با رد نگاه سیاسی و ایدئولوژیک به این زیرساخت افزود: شبکه به لحاظ ماهوی خنثی است و ماهیت سیاسی ندارد؛ لذا نباید آن را ابزاری برای ترویج یک نگاه خاص سیاسی یا مذهبی تلقی کرد. برخلاف برخی تصورات، داشتن شبکه ملی اطلاعات محدود به چند کشور با نظامهای سیاسی خاص نیست، بلکه بسیاری از کشورهای توسعهیافته جهان نیز بر اساس تعاریف استاندارد، دارای شبکه ملی اطلاعات هستند.
وی همچنین تصریح کرد که این شبکه، «شبکه زمان بحران» و قطع اینترنت نیست؛ بلکه ساختاری است که باید در شرایط عادی نیز کارآمد و دارای عملکرد مطلوب برای خدمترسانی به مردم باشد و به عنوان یک شبکه مردمنهاد، جایگاه کلیدی در زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال ایفا کند. تحقق این امر نیز نیازمند بهرهگیری از برترین فناوریهای زیرساختی روز دنیا مانند توسعه فیبر نوری و نسلهای نوین ارتباطی است.
تقابل شبکه ملی با اینترنت؛ یک دوگانه کاملاً غلط
یزدانیان در بخش دیگری از سخنان خود، تصور جایگزینی شبکه ملی اطلاعات با اینترنت جهانی را کاملاً نادرست و غیرواقعبینانه خواند و اظهار داشت: هیچ شبکهای در جهان نمیتواند جایگزین اینترنت شود. توسعه این شبکه به هیچعنوان به معنای قطع ارتباط با جهان نیست، زیرا بسیاری از زیستبومهای خدماتی، توسعه نرمافزاری و پلتفرمهای داخلی برای تکمیل زنجیره تامین خود بدون دسترسی به اینترنت امکان فعالیت موثر ندارند.
وی خاطرنشان کرد: دسترسی به بانکهای کدنویسی، دریافت بهروزرسانیهای نرمافزاری و حتی در حوزه امنیت سایبری، مقابله با تهدیدات و بهروزرسانی پایگاههای ضدبدافزار، نیازمند اتصال به الگوها و شبکههای جهانی است. تجربه نشان داده است در دورههایی که اینترنت محدود شده، بیشترین مطالبه برای بازگشت اتصال از سوی خود ارائهدهندگان خدمات داخلی مطرح شده است.
معاون وزیر ارتباطات در همین راستا با انتقاد از ساختار فعلی فیلترینگ در کشور گفت: ما با نظام فعلی فیلترینگ که نیازمند بازنگری و اصلاحات اساسی است، موافق نیستیم. این ساختار پیامدهایی چون افزایش استفاده از فیلترشکنها را به دنبال داشته که باعث هدایت ترافیک آلوده سایبری به سمت زیرساختهای حیاتی کشور شده است؛ موضوعی که هم مدیریت شبکه را با دشواری فنی مواجه کرده و هم تجربه کاربری را به شدت کاهش داده است.
انحراف 90 درصدی در بودجه؛ نیازمند شفافیت و سرمایه بخش خصوصی
یکی از مهمترین بخشهای این نشست خبری، ارائه آمار دقیق از وضعیت سرمایهگذاری در شبکه ملی اطلاعات بود. یزدانیان با اشاره به نیازهای مالی برای به کمال رسیدن این شبکه اعلام کرد: برای رسیدن به نقطه بلوغ، به حدود 350 هزار میلیارد تومان (همت) سرمایهگذاری دولتی و 750 هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری از سوی بخش خصوصی نیاز است.
وی با پردهبرداری از وضعیت بودجههای تخصیصیافته در سالهای گذشته فاش کرد: در خوشبینانهترین حالت، تاکنون تنها حدود 10 درصد از منابع پیشبینیشده به طور مستقیم در شبکه ملی اطلاعات هزینه شده است. در برخی دورههای گذشته، تمام بودجههای وزارت ارتباطات به نام شبکه ملی اطلاعات ثبت و محاسبه شدهاند، در حالی که ارتباط مستقیمی با این شبکه نداشته و عملاً 90 درصد این بودجهها در جاهای دیگر هزینه شده است.
وی شفافسازی منابع مالی و تمرکز دقیق بر پروژههای واقعی را الزام سالهای آینده دانست.
یزدانیان با تاکید بر اینکه این شبکه نباید ساختاری حاکمیتی، اجباری و صرفاً متکی به بودجه قطرهچکانی دولت باشد، افزود: شبکه ملی اطلاعات باید آنقدر جذاب باشد که مردم با میل خود به آن مراجعه کنند و حضور بخش خصوصی در آن پررنگ و محوری باشد.
وضعیت فعلی رضایتبخش نیست؛ تمرکززدایی در دستور کار
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات با ارزیابی واقعبینانه از کیفیت شبکه اذعان داشت: در شرایط فعلی وضعیت شبکه ملی اطلاعات رضایتبخش نیست. ما در حوزه خدمات و زیرساختها با مشکلات جدی روبهرو هستیم و معماری شبکه نیازمند اصلاحات اساسی است.
وی با اشاره به توزیع قطبی ترافیک در کشور گفت: تمرکز ترافیک باید شکسته شود و به همین منظور، توسعه قطبهای مراکز داده در استانهایی نظیر اصفهان و مشهد به طور جدی در دستور کار وزارتخانه قرار دارد. همچنین پیامرسانهای داخلی در تامین زیرساخت و مراکز داده با چالشهایی مواجهاند که باید سریعاً برطرف شود. قضاوت درباره کیفیت این شبکه نباید صرفاً به زمانهای اوج مصرف یا شرایط فشار محدود شود؛ مهمتر از ارائه درصدهای پیشرفت روی کاغذ، تجربه واقعی کاربران در میدان عمل و در شرایط عادی است.
یزدانیان در پایان سخنان خود، مهمترین چالش فعلی بر سر راه توسعه شبکه ملی اطلاعات را «اعتماد» دانست و تصریح کرد: تا زمانی که اعتماد عمومی به این شبکه بازسازی و تقویت نشود، طبیعی است که کاربران تمایلی به استفاده از آن نداشته و بخش خصوصی نیز با اطمینان وارد سرمایهگذاری نخواهد شد.
وی دو رویکرد را برای آینده متصور شد و گفت: رویکرد اول ایجاد شبکهای اجباری، حاکمیتی و وابسته به بودجه دولت است که قطعاً به شکست منتهی میشود. اما رویکرد دوم که مسیر انتخابی ماست، ایجاد شبکهای با ماهیت خدماترسان، ایمن، پایدار و مکمل اینترنت است که با جلب اعتماد کاربران، زمینه را برای مشارکت و سرمایهگذاری مطمئن بخش خصوصی فراهم میکند. تنها از این مسیر است که میتوان به شبکهای کارآمد برای کشور دست یافت.