به گزارش خبرنگار
گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، ایران طی دهه گذشته با فشارهای سنگین اقتصادی و تحریمهای بینالمللی مواجه بوده است. این تحریمها که عمدتاً از سوی ایالات متحده و اتحادیه اروپا اعمال شدهاند، باعث کاهش قابل توجه درآمدهای نفتی، محدودیت در صادرات و واردات، سقوط ارزش پول ملی، رشد منفی اقتصادی و فشارهای معیشتی شدهاند که همزمانی این فشارها با ضعف ساختار مدیریتی و وابستگی بالای اقتصاد ایران به نفت، بحران اقتصادی کشور را تشدید کرده است.
اقتصاد مقاومتی؛ راهبرد کلان رهبر انقلاب برای عبور از فشارهای اقتصادی
در سالهایی که اقتصاد ایران با شدیدترین تحریمهای بینالمللی، کاهش درآمدهای نفتی، محدودیتهای بانکی و فشارهای معیشتی روبهرو شد، رهبر انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله خامنهای، چارچوبی راهبردی برای مدیریت این وضعیت ارائه کردند؛ چارچوبی که امروز با عنوان «اقتصاد مقاومتی» بهعنوان نقشه راه اصلی در سیاستگذاری اقتصادی کشور شناخته میشود.
اقتصاد مقاومتی؛ تعریف و هدفگذاری
اقتصاد مقاومتی در اندیشه رهبر انقلاب، مدل اقتصادی فعال، درونزا، انعطافپذیر و مقاوم در برابر تکانههای خارجی است؛ اقتصادی که نباید بر مناسبات شکننده خارجی تکیه کند و باید توان بقا و رشد خود را حتی در شرایط «تحریم حداکثری» حفظ نماید.
رهبر انقلاب در سخنرانیهای متعدد تأکید کردهاند که ایران باید تحریم را «عامل بازدارنده» ندانسته، بلکه آن را «فرصتی برای بازسازی ساختارهای اقتصادی» تلقی کند. بر این اساس، اقتصاد مقاومتی نه یک طرح مقطعی، بلکه یک رویکرد دائمی برای مقاومسازی اقتصاد کشور تعریف شده است.
محورهای اصلی اقتصاد مقاومتی از نگاه رهبر انقلاب
۱. اتکا به ظرفیتها و منابع داخلی
رهبر انقلاب با اشاره به گستره ظرفیتهای طبیعی، انسانی، علمی و جغرافیایی ایران، بارها تأکید کردهاند که کلید مقاومت اقتصادی، فعالسازی توان داخلی است.
به بیان ایشان، هیچ فشاری قادر نیست کشوری را که بر قدرت درونی خود تکیه دارد، از مسیر پیشرفت باز دارد.
۲. کاهش وابستگی به واردات و کنترل آسیبپذیریها
تحریمها نشان داد که وابستگی به واردات کالاهای اساسی و مواد اولیه، یکی از نقاط ضعف ساختاری اقتصاد ایران است؛ در این چارچوب، رهبر انقلاب خواستار اصلاح الگوی واردات و توجه به «تولید ملی» برای جلوگیری از آسیبپذیری در برابر فشارهای بینالمللی شدهاند.
۳. توسعه تولید داخل و حمایت از صنایع بومی
«تولید» محور اصلی تمام پیامهای اقتصادی رهبر انقلاب است. ایشان تولیدکنندگان داخلی را پیشرانان مقاومت اقتصادی معرفی کرده و بارها خواستار رفع موانع تولید، حمایت از صنعتگران، و افزایش سهم کالاهای ایرانی در بازار داخلی شدهاند که تأکید بر «ساخت داخل» و «جایگزینی واردات» نیز دقیقاً از همین رویکرد ناشی میشود.
۴. اصلاح فرهنگ مصرف و مقابله با اسراف
رهبر انقلاب اقتصاد مقاومتی را تنها یک پروژه اقتصادی نمیدانند؛ بلکه آن را یک تغییر فرهنگی میدانند که باید از مردم شروع شود، به سبب همین امر، مبارزه با اسراف، مدیریت مصرف انرژی، ترجیح کالای ایرانی، و شکلگیری فرهنگ صرفهجویی و انضباط اقتصادی از محورهای کلیدی این بخش است.
۵. توسعه اقتصاد دانشبنیان و غیرنفتی
یکی از پایههای اصلی مقاومسازی اقتصاد، خروج تدریجی از وابستگی به نفت است که رهبر انقلاب بر توسعه شرکتهای دانشبنیان، نوآوریهای فناورانه، افزایش صادرات غیرنفتی و استفاده از ظرفیت نخبگان علمی کشور بهعنوان موتور محرک پیشرفت اقتصادی تأکید کردهاند.
نقشآفرینی مؤثر رهبر انقلاب در مدیریت بحران اقتصادی و تحریمها
در نهایت بررسی روند مواجهه ایران با بحرانهای سنگین اقتصادی در دهههای اخیر نشان میدهد که هدایت راهبردی رهبر انقلاب در قالب تبیین «اقتصاد مقاومتی» نقش تعیینکنندهای در عبور کشور از فشارهای خارجی داشته است. در شرایطی که تحریمها عملاً ستونهای اقتصاد وابسته به نفت را هدف گرفته بودند، ایشان با ارائه یک چارچوب نظری و عملی برای مقاومسازی اقتصاد، مسیر جدیدی را پیش روی کشور قرار دادند؛ مسیری که بر درونزایی، انعطافپذیری، تولیدمحوری و کاهش آسیبپذیری ساختاری تأکید دارد.
رهبر انقلاب با تمرکز بر سه محور اصلی — تبیین چارچوب اقتصاد مقاومتی، هدایت کشور بهسوی تقویت تولید داخلی و راهبری بسیج ظرفیتهای ملی — توانستند نوعی مدیریت بحران مبتنی بر تابآوری اقتصادی را شکل دهند. این رویکرد علاوه بر کاهش میزان آسیبپذیری کشور در برابر تحریمها، باعث شد مسیر سیاستگذاری اقتصادی ایران از اتکا به نفت به سمت بهرهگیری از ظرفیتهای متنوع داخلی تغییر جهت دهد.
اگرچه اجرای کامل این رویکرد با موانعی چون ضعف ساختارهای اجرایی، ناهماهنگی نهادی و چالشهای فناوری و مالی روبهرو بوده است، اما چارچوب نظری و راهبردی ارائهشده از سوی ایشان توانست نقشه راهی برای استمرار حرکت اقتصادی کشور در شرایط دشوار ترسیم کند و مانع از فروپاشی یا فلج شدن اقتصاد ملی در شدیدترین دورههای فشار خارجی شود.
بهطور کلی، میتوان نتیجه گرفت که نقش رهبر انقلاب در مدیریت بحران اقتصادی و تحریمها نقشی فعال، جهتساز و راهبردی بوده است؛ نقشی که نهتنها به ثبات نسبی کشور در شرایط بحران کمک کرد، بلکه مسیر آینده اقتصاد ایران را نیز به سمت مقاومسازی ساختاری، توسعه ظرفیتهای داخلی و کاهش وابستگی به منابع خارجی هدایت نمود.
