فقه مدیریت حلقه اتصال نظریه و عمل در تمدن اسلامی است

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، نشست خبری کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری ظهر امروز با حضور آیت‌الله محسن فقیهی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و رئیس این کنگره، در سالن شهید دهقانی خبرگزاری رسا برگزار شد.

وی در این نشست، به تبیین اهمیت و ضرورت «فقه مدیریت» به عنوان یکی از شاخه‌های مهم فقه مضاف پرداخت و ضمن تشریح جایگاه آن در نظام فقهی اسلامی، افق‌های پیش روی این حوزه فقهی نوین را ترسیم کرد.

آیت‌الله فقیهی با اشاره به گستردگی و عمق فقه اسلامی اظهار داشت: فقه تنها به احکام فردی و عبادات منحصر نمی‌شود، بلکه دستگاهی فراگیر برای هدایت زندگی انسان بر اساس توحید و احکام الهی است. در این میان، شاخه‌های متعددی از فقه شکل گرفته‌اند که هر یک در بخش‌های گوناگون زندگی فردی و اجتماعی کاربرد دارند. یکی از مهم‌ترین این شاخه‌ها، فقه مدیریت است که می‌تواند قواعد و مبانی شرعی را از سطح فردی به عرصه اداره و مدیریت جامعه تعمیم دهد.

وی افزود: مدیریت امروزه به قلب حرکت تمدنی انسان بدل شده است. اگر فقه نتواند در این حوزه وارد و راهگشا باشد، آن‌گاه اداره جامعه به دست نظریه‌های سکولار و غیرالهی خواهد افتاد که نتیجه آن فاصله گرفتن از معیارهای توحیدی و عدالت اجتماعی است. از این رو فقه مدیریت، تلاشی است برای استخراج قواعد رفتاری و تصمیم‌گیری در اداره منابع انسانی و اجتماعی مبتنی بر وحی الهی و مبانی استنباطی فقهی.

اهمیت فقه مضاف در تبیین مدیریت اسلامی و حکمرانی بر اساس قرآن و سنت

رئیس کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری در ادامه، اهمیت این شاخه فقهی را در پاسخ به پرسش‌های بنیادین مدیریت اسلامی شرح داد: آیا می‌توان بدون اتکا به فقه اسلامی، مدیریت اسلامی را بنیان نهاد؟ آیا قرآن، سنت و سیره معصومان علیهم‌السلام قابلیت ارائه نظامی معیار و راهنما برای تصمیم‌گیری و رهبری را دارند؟ پاسخ به این پرسش‌ها بسیار روشن است. فقه مضاف در شاخه‌های مختلفی چون فقه تربیت، سیاست، اقتصاد و اکنون فقه مدیریت، حلقه‌هایی از زنجیره تمدن اسلامی‌اند که نظریه را به اجرا و حکمرانی پیوند می‌زنند.

وی به استخراج مفاهیمی چون ولایت، مشورت، حاکمیت شرع، امانت، عدالت و نظم از منابع شرعی اشاره و تأکید کرد: در فقه مدیریت، این مفاهیم به قواعد مدیریتی تبدیل می‌شوند. مدیر در نگرش فقهی نه صرفاً عامل اجرای دستورات بلکه امینی صالح بر مصالح امت است که مشروعیت تصمیماتش وابسته به پیوند با احکام الهی و رعایت عدالت اجتماعی است.

آیت‌الله فقیهی در بیان جایگاه عقل و شرع در فقه مدیریت گفت: فقه مدیریت مرز میان تدبیر عقلانی و التزام شرعی را روشن می‌کند. عقل در این نگاه، رقیب شریعت نیست، بلکه خادم آن است؛ یعنی عقل تدبیری در چارچوب شرع، مکمل و راهگشای استنباط فقهی است، نه جایگزین آن. بنابراین مدیر مسلمان باید عقلانیت خود را در سایه اخلاق و عدالت شرعی به‌کار گیرد و نه در تقابل با آن‌ها.

وی به ضرورت انتقال فقه مدیریت از نظریه به عرصه عمل اشاره کرد و گفت: نسل جدید فقها و اندیشمندان موظفند فقه مدیریت را به مرحله تدوین قواعد عملی برسانند؛ از فقه انتخاب مدیر و فقه تصمیم‌گیری جمعی گرفته تا قواعد روابط سازمانی و مسئولیت‌های اخلاقی مدیران. این رویکرد مدیریت را از یک فن صرفاً ابزاری به مقام عبادت و امانت ارتقا خواهد داد و زمینه اداره جامعه اسلامی بر مدار عقلانیت شرعی را فراهم خواهد کرد.

رئیس کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری افزود: فقه مدیریت محدود به عصر یا قالب خاصی نیست و چشمه‌ای زنده از اندیشه‌های اسلامی است که می‌تواند در حوزه‌های مختلف همچون حکومت، اقتصاد، آموزش و فرهنگ جاری شود. چنانکه در صدر اسلام، پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین علی(ع) خطوط اصلی آن را در عمل ترسیم کردند و می‌توان امروز نیز با تأسی به آن، مدیریت جامعه اسلامی را بر اساس فقه الهی بنیان نهاد.

برگزاری کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری با مشارکت ۳۰ کشور

آیت‌الله فقیهی در بخش پایانی سخنان خود به دستاوردهای مهم مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه در زمینه توسعه رشته‌های فقه مدیریت اشاره کرد و گفت: یکی از اقدامات برجسته و نوآورانه مجتمع محمدیه، طراحی و توسعه رشته‌های فقه مدیریت است که با برگزاری کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری همراه شده است. این کنگره که با مشارکت ۳۰ کشور و ارائه مقالات علمی به زبان‌های مختلف در تاریخ ۲۹ بهمن ماه در سالن اجتماعات مجتمع برگزار می‌شود، فرصتی ارزشمند برای دانشمندان، دانشگاهیان، عالمان و پژوهشگران فراهم می‌کند تا نتایج تحقیقات و دیدگاه‌های خود را به اشتراک گذاشته و در گفتمانی علمی و معنوی در سطح بین‌المللی حضور یابند.

وی  ضمن دعوت از عموم علاقه‌مندان و فعالان حوزه علوم اسلامی و مدیریت، اظهار داشت: این کنگره نقطه عطفی در مسیر توسعه و تعمیق فقه مدیریت خواهد بود و انتظار داریم با هم‌افزایی اندیشه‌ها و تجارب، بتوانیم زمینه‌های عملیاتی‌سازی مدیریت اسلامی بر پایه فقه مستحکم را فراهم کنیم.

آیت‌الله فقیهی در پایان نشست خبری، به سوالات خبرنگاران پاسخ گفت و بر لزوم گسترش تحقیقات میان‌رشته‌ای در حوزه فقه مضاف به ویژه فقه مدیریت تاکید کرد تا این دانش نوپا بتواند نقش بی‌بدیلی در اداره جامعه اسلامی ایفا کند.