جامعه اسلامی؛ بستر رشد انسان متعالی

به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، یکی از بزرگترین ویژگی‌های جامعه اسلامی، در نگاه رهبر شهید انقلاب، داشتن قابلیت برای فراهم کردن زمینه رشد و شکوفایی انسان‌ها است. جامعه اسلامی، جامعه‌ای است که استعدادهای الهی انسان را به فعلیت می‌رساند.

 

رهبر شهید انقلاب می‌فرمایند: «اگر جامعه دارای ولایت شد، چه می‌شود؟.. در یک کلمه بگویم: مرده‌ای‌ست که دارای جان خواهد شد. همین یک کلمه کافیست... جامعه‌ی دارای ولایت، جامعه‌ای می‌شود که تمام استعدادهای انسانی را رشد می‌دهد. همه‌ی چیزهایی که برای کمال و تعالی انسان، خدا به او داده، اینها را بارور می‌کند. نهال انسانی را بالنده می‌سازد. انسان‌ها را به تکامل می‌رساند. انسانیت‌ها را تقویت می‌کند.»(۱)

 

از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی، جامعه اسلامی فقط برای زندگی کردن نیست؛ مدرسه‌ای است برای تربیت و تعالی انسان‌ها و جایی است که فراهم شده برای افرادی که به فکر رشد و تکامل شخصیت خود و جامعه هستند.

 

 

امت اسلامی و جامعه اسلامی باید راه بشریت را واضح نشان دهد و به عنوان یک الگو عمل کند. باید قدرت تأثیرگذاری خود را به‌قدری افزایش دهد که جامعه جهانی آن را به عنوان الگو بپذیرد. در این باره رهبر شهید انقلاب می‌فرمایند: «امّت اسلامى باید امروز در دنیا، به برکت اسلام، آن‌‌چنان باشد که مثل مشعلى راه بشریّت را روشن کند، مثل خورشیدى بر بشریّت بتابد و به آنها خیر برساند، آنها را گرما ببخشد، آنها را نورانیّت ببخشد، به آنها حرکت ببخشد، به آنها حیات بدهد.»(۲)

 

در نگاه رهبر شهید انقلاب، جامعه اسلامی فقط مسئول پیشرفت خود نیست؛ جامعه اسلامی فراتر از این‌ها فعالیت می‌کند و تأثیرات خود را به صورت جهانی اعمال می‌کند. این، از ویژگی‌های جامعه اسلامی است. پیشرفت‌های خود را محدود به خودش نمی‌کند. یکی از شاخص‌های اساسی جامعه اسلامی، توانایی آن در هدایت، الهام‌بخشی و خدمت‌رسانی به بشریت است.

 

 

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های جامعه اسلامی، برقراری عدالت و مبارزه با هرگونه ظلم و تبعیض است. رهبر شهید انقلاب، در تبیین تفاوت جامعه جاهلی و جامعه اسلامی، ظلم، تبعیض و زورگویی را از نشانه‌های زندگی جاهلی معرفی می‌کنند. از منظر رهبر شهید، جاهلیت تنها مربوط به یک دوره تاریخی خاص نیست؛ بلکه هر جامعه‌ای که در آن حقوق انسان‌ها پایمال شود و قدرتمندان بر دیگران سلطه‌جویی کنند، گرفتار نوعی جاهلیت است.

 

در این باره رهبر شهید انقلاب بر محوریت عدل در جامعه اسلامی تاکید کرده‌اند و می‌فرمایند: «زندگی مردم ظلم و تبعیض و زورگویی بود. این، خصوصیتِ زندگی جاهلی است. هرجا این‌طور باشد، جاهلی است. اسلام نقطه مقابل آن را آورد. استقرار عدل را آورد. «انّ اللَّه یأمر بالعدل والاحسان» (۳). این یکی از خصوصیات جامعه اسلامی است.»(۴)

 

اسلام در نقطه مقابل چنین طرز فکری قرار دارد و همانطور که در قرآن آمده: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ»، جامعه را به سوی عدالت فرا می‌خواند. عدالت در جامعه اسلامی تنها یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه اصلی بنیادین است. در چنین جامعه‌ای، حقوق افراد محترم شمرده می‌شود و هیچ‌کس به دلیل قدرت، ثروت یا موقعیت اجتماعی از امتیاز ناعادلانه برخوردار نیست.

 

 

جامعه اسلامی باید با معیارهای الهی آشنا باشد. اهمیت معیارشناسی را می‌توان در بیان رهبر معظم انقلاب، شهید آیت‌الله خامنه‌ای، درک کرد ایشان می‌فرمایند: «پیغمبر اکرم صلّیاللَّه علیه و آله و سلّم، در آن روز در مقابل چشم کسانی که این خصوصیّات را در امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاة والسّلام میشناختند، او را به منصب ولایت نصب کرد. معنای این نصب، اهمیت دادن به آن معیارهاست. این همان نکته‌ای است که باید در نظام و جامعه اسلامی، تا قیام قائم، مورد نظرِ همه باشد. اگر مسلمین در طول تاریخ نتوانسته‌اند از مواهب اسلامی به طور کامل بهره ببرند، به دلیل نقیصه بزرگِ ناشی از نشناختن معیارها بوده است.» (۵)

 

در نگاه اسلام، افراد بر اساس قدرت و ثروت به جایگاه‌ها و مسئولیت‌ها منصوب نمی‌شوند؛ در واقع، موقعیت‌های اجتماعی بر پایه فضیلت‌ها و شایستگی‌های حقیقی به افراد سپرده می‌شود. واقعه غدیر هم از همین حقیقت پرده برمی‌دارد؛ آنجا که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله با معرفی امیرالمؤمنین علیه‌السلام به ولایت، در واقع مجموعه‌ای از ارزش‌ها و معیارهای الهی را به جامعه اسلامی معرفی کردند.

 

 

با توجه به بیانات مطرح‌شده توسط رهبر شهید، در جامعه اسلامی صیانت از آبرو و حیثیت دینی مردم نقش بسزایی دارد و هیچ‌کس حق ندارد این اصل مهم را نقض کند. رهبر شهید انقلاب در این باره تاکید کرده و می‌فرمایند: «در جامعه‌ى اسلامى اجازه داده نمیشود و نباید داده بشود که در ملأ عام، کسانى به حیثیّت‌هاى مردم اهانت کنند و آن را هتک کنند.»(۶)

 

جامعه اسلامی، جامعه‌ای است که در آن صیانت از ارزش‌های دینی در عرصه عمومی از احترام و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. همان‌گونه که کرامت افراد باید حفظ شود، حرمت ارزش‌های دینی هم باید مورد پاسداری قرار گیرد. همانطور که خداوند در این آیه شریفه می‌فرماید: «وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذَٰلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِم مَّرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ» (۷).

 

این آیه یکی از مهم‌ترین اصول رفتاری جامعه اسلامی را بیان می‌کند. خداوند به مسلمانان دستور می‌دهد که حتی به معبودهای کفار و مشرکان نیز اهانت نکنند؛ برای اینکه این رفتار نه‌تنها موجب هدایت آنان نمی‌شود، درواقع زمینه اهانت متقابل به ساحت مقدس الهی را فراهم می‌سازد. از این رو، اسلام جامعه‌ای را می‌پسندد که در آن حرمت باورهای دینی و ارزش‌های اعتقادی مورد توجه قرار گیرد و فضای عمومی از تحقیر و اهانت به مقدسات دور باشد.

 

 

از منظر رهبر شهید، در جامعه اسلامی، ازدواج تنها یک انتخاب شخصی یا یک امر فردی نیست؛ در واقع، ضرورتی اجتماعی و زمینه‌ساز سلامت و تعالی جامعه به شمار می‌آید. ایشان میفرمایند: «باید برای جامعه اسلامی جا بیفتد که ازدواج یک ضرورت است، باید انجام بگیرد. باید تحقق پیدا کند.»(۸)

 

در نگاه اسلام، خانواده مهم‌ترین نهاد برای تربیت، رشد و تکامل دادن است و همان‌طور که در موارد بالاتر اشاره شد، جامعه اسلامی فقط مکانی برای زندگی کردن نیست، بلکه مکانی برای تعالی و رشد انسان‌ها است و کانون خانواده یکی از بهترین جاها برای تقویت این اصل است.

 

در نگاه رهبر شهید انقلاب، جامعه اسلامی جامعه‌ای زنده، پویا و انسان‌ساز است که بر پایه ولایت، عدالت، کرامت انسانی و ارزش‌های الهی شکل می‌گیرد. چنین جامعه‌ای نه‌تنها زمینه رشد و شکوفایی استعدادهای انسان را فراهم می‌کند، بلکه با تکیه بر معیارهای الهی، پاسداری از هویت دینی، گسترش عدالت و تقویت نهاد خانواده، مسیر سعادت جامعه را هموار می‌سازد. جامعه اسلامی، در عین توجه به پیشرفت درونی، رسالتی فراتر از مرزهای خود دارد و با الهام‌بخشی و خدمت به بشریت، الگویی برای هدایت انسان‌ها به سوی زندگی شرافتمندانه و الهی ارائه می‌کند.

 

منابع 

(۱) بخشی از بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در مشهد، مسجد امام حسن علیه‌السلام، ۱۳۵۳/۰۷/۲۱.

(۲) بیانات در دیدار کارگزاران و مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، ۱۳۷۶/۱۱/۰۹.

(۳) قرآن کریم، سوره نحل، آیه ۹۰.

(۴) بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۱۳۷۳/۱۰/۱۰.

(۵) بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۱۳۷۳/۰۳/۰۸.

(۶) بیانات در دیدار فرماندهان و مسئولان سازمان عقیدتی ـ سیاسی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۰/۱۱/۰۲.

(۷) قرآن کریم، سوره انعام، آیه ۱۰۸.

(۸) گزیده‌ای از بیانات در دیدار جمعی از زوج‌های جوان، ۱۳۷۹/۰۶/۲۸.

 

نویسنده: مجتبی حسنی