«استادِ بدون کرسی»؛ وقتی مرجعیت علمی از تواضع جدا نمیشود
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، در سنت دیرینه حوزههای علمیه، جایگاه علمی یک فقیه با تبلیغات و عناوین شناخته نمیشود؛ بلکه این قدرت استنباط، توانایی اجتهاد، تربیت شاگرد و گواهی اهل علم است که منزلت علمی او را رقم میزند. چه بسیار استادانی که سالها در سکوت، به تربیت مجتهدان پرداختهاند و هیچگاه در پی شهرت یا مناصب رسمی نبودهاند. از همین رو، حوزه علمیه همواره میان «اعتبار علمی» و «شهرت اجتماعی» تفاوت قائل بوده است.
کتاب «در مسیر پدر» در ششمین روایت خود، با عنوان «استادِ بدون کرسی»، به یکی از جلوههای کمتر دیدهشده شخصیت علمی آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای میپردازد. این روایت تنها درباره جایگاه علمی ایشان نیست؛ بلکه نشان میدهد چگونه یک فقیه میتواند در اوج توانایی علمی، همچنان سادهزیستی، فروتنی و گریز از عناوین را به عنوان شیوه زندگی خود حفظ کند.
نویسندگان کتاب میکوشند این پیام را منتقل کنند که در مکتب اهلبیت(ع)، علم هرچه بیشتر میشود، تواضع نیز باید بیشتر شود؛ به همین دلیل، ارزش یک استاد تنها در تعداد شاگردان یا جایگاه علمی او خلاصه نمیشود، بلکه شیوه رفتار و منش او نیز بخشی از سرمایه علمیاش به شمار میآید.
«استادِ بدون کرسی»
پدرش از او خواسته بود بر کتاب «عروهالوثقی» حاشیه بزند. حوزویها خوب میدانند کسی که توانایی دارد بر عروهی آیتالله سید کاظم یزدی حاشیه بنویسد، یعنی اجتهادش به اثبات رسیده است.
او با اینکه استادِ بسیاری از استادان حوزههای علمیهی قم بود، هیچگاه به عنوان سخنران رسمی در جلسهای شرکت نمیکرد؛ اجازه نمیداد برایش از القاب و عناوین حوزوی استفاده کنند؛ حتی در کلاس درس خارجش که از شلوغترین کلاسهای قم بود، از میز و صندلی برای خودش استفاده نمیکرد، مگر به اصرار شاگردان.
بعضی از شاگردهایش میگویند: «آیتالله سید مجتبی خامنهای اگر پسر رهبر جمهوری اسلامی نمیبود، قطعاً به عنوان یکی از مراجع تقلید شیعه مطرح میبود و یا حتی بالاتر از آنها.»
برگرفته از: روایت حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد اکبری (استاد سطح عالی حوزه)، حجتالاسلام والمسلمین روحالله بجانی و حجتالاسلام والمسلمین محمدابراهیم کفیل.
منابع: پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، خبرآنلاین و آپارات.
این روایت، دو ویژگی را همزمان به تصویر میکشد؛ نخست، جایگاه علمی آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای و دوم، سلوک اخلاقی او در مواجهه با این جایگاه. اشاره به درخواست رهبر شهید انقلاب برای نگارش حاشیه بر کتاب «عروهالوثقی»، از منظر حوزویان، صرفاً یک سفارش علمی نیست، بلکه نشانهای از اعتماد به توان اجتهادی فردی است که صلاحیت ورود به یکی از مهمترین متون فقه استدلالی شیعه را دارد.
در کنار این جایگاه علمی، آنچه بیش از همه در این روایت جلب توجه میکند، پرهیز از مظاهر ظاهری موقعیت اجتماعی است. نویسندگان کتاب با ذکر نمونههایی همچون استفاده نکردن از عناوین حوزوی، خودداری از حضور در جایگاههای رسمی و حتی ننشستن بر میز و صندلی ویژه استاد، تلاش کردهاند نشان دهند که از نگاه آنان، علم حقیقی با تواضع همراه است و منزلت علمی، مجوزی برای فاصله گرفتن از شاگردان و مردم محسوب نمیشود.
شهادت برخی شاگردان درباره ظرفیت علمی ایشان نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. آنان، فارغ از نسبت خانوادگی، جایگاه علمی استاد خود را ارزیابی کردهاند و تلاش کردهاند آنچه را در سالهای حضور در درس و مباحثه مشاهده کردهاند، برای مخاطبان بازگو کنند.
کتاب «در مسیر پدر» با این روایت، فصل «علوم دینی و حوزوی» را از صرف بیان توانایی علمی فراتر میبرد و به مخاطب نشان میدهد که در سنت حوزه، مرجعیت علمی با اخلاق، فروتنی و بیاعتنایی به ظواهر قدرت و شهرت پیوندی ناگسستنی دارد؛ پیوندی که نویسندگان کتاب آن را یکی از برجستهترین ویژگیهای شخصیت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای معرفی میکنند.