چرا انیمه مخاطبان را همراه خود میکند؟
انیمه و مانگا تنها سرگرمیهای کودکانه نیستند؛ ترکیب روایتهای جذاب، شخصیتهای قابللمس و پیوند عمیق با فرهنگ ژاپنی باعث شده این آثار نهتنها نسل نوجوان، بلکه مخاطبان بزرگسال را هم در سراسر جهان همراه خود کنند و به بخشی از حافظه جمعی و هویت فرهنگی آنها تبدیل شوند.
به گزارش خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا، در دهههای اخیر، مانگا و انیمهی ژاپنی از مرزهای محلی خود فراتر رفته و دیگر نمیتوان آنها را صرفاً در دستهی سرگرمیهای کودکانه یا حاشیهای جای داد. این دو قالب هنری، به پدیدهای جهانی بدل شدهاند که نه تنها نوجوانان، بلکه مخاطبانی از سنین، فرهنگها و اقشار گوناگون را به خود جذب کرده است. آثار ژاپنی اکنون به رسانههایی فرهنگی و تمدنی تبدیل شدهاند که تأثیرشان را میتوان در سطوح مختلف، از سبک پوشش و زبان روزمره تا شکلگیری هویت و نگرش نسل جوان مشاهده کرد.
آنچه مانگا و انیمه را از سایر محصولات تصویری متمایز میکند و به این گستردگی جهانی یاری رسانده، ترکیبی هوشمندانه از زیباییشناسی خاص ژاپنی، روایتپردازی پیچیده و پیوند عمیق با فرهنگ بومی ژاپن است. این آثار نه تنها توانستهاند مرزهای زبانی و جغرافیایی را درنوردند، بلکه نوعی گفتوگوی میانفرهنگی را نیز ممکن ساختهاند، که نشانههای این تأثیر جهانی در نقاط مختلف جهان از کلاسهای درس در اروپا گرفته تا گردهماییهای هواداران در آمریکای لاتین و حتی ایران، به وضوح دیده میشود. اما سوالی که مطرح است این است که این محبوبیت گسترده چگونه شکل گرفته و چه عناصری در دل مانگا و انیمه وجود دارد که آنها را به بخشی از حافظهی جمعی و هویت فرهنگی نسل جدید در سراسر جهان تبدیل کرده است؟
در پاسخ به این پرسش، یکی از مهمترین ویژگیهای مانگا و انیمه، داستانهای بسیار غنی و قدرتمندشان است. این داستانها یا برگرفته از اسطورهها و افسانههای بومی و دینی خود ژاپنیها هستند، یا اقتباسهایی هنرمندانه از ادبیات کلاسیک جهانی. نمونهی آن را بارها دیدهایم که آثار کلاسیک غربی هم با زبان و فرم ژاپنی به انیمه تبدیل شدهاند. این تلفیق بومیسازیشده، دنیایی منحصر به فرد و در عین حال قابل درک برای مخاطب جهانی ساخته است. ویژگی مهم دیگر، تنوع گسترده در ژانر و گروه سنی است. از کودکان زیر پنج سال گرفته تا نوجوانان، جوانان و بزرگسالان، برای هر گروه سنی و جنسی، ژانرها و داستانهایی ویژه تولید میشود. این دستهبندی دقیق سنی و محتوایی باعث شده هر مخاطبی احساس کند در هر سن و شرایطی، میتواند انیمه یا مانگایی متناسب با خود پیدا کند و با آن ارتباط بگیرد. این ویژگی مخاطب را به صورت مداوم درگیر نگه میدارد.
یکی از دلایل اصلی ماندگاری انیمههای ژاپنی در ذهن و قلب مخاطبان، بلند بودن و استمرار داستانهاست. برخلاف بسیاری از محصولات تصویری دیگر که در قالبهایی کوتاهمدت و محدود ارائه میشوند، انیمهها معمولاً ساختاری دارند که به آنها اجازه میدهد سالها ادامه یابند. ماهیت گرافیکی و اقتصادی این قالب – که نسبت به فیلمهای سینمایی یا سریالهای لایو اکشن هزینه تولید کمتری دارد – امکان تولید طولانیمدت را فراهم کرده است. از همین رو، انیمههایی وجود دارند که بیش از یک دهه پخش شدهاند و در این مدت، یک نسل با آنها بزرگ شده است. این تجربه بلندمدت، حس وفاداری، صمیمیت و پیوند عاطفی عمیقی میان مخاطب و شخصیتها یا روایت انیمه به وجود میآورد که گویا مخاطب با این آثار زندگی میکند، رشد میکند، و لحظاتی از عمر خود را با آنها گره میزند.
در نتیجه، انیمه تبدیل به بخشی از خاطره جمعی نسلها میشود. این ماندگاری صرفاً به استمرار زمانی آن محدود نمیشود، بلکه فرم بصری منحصر به فرد و فرهنگمحور انیمهها نیز نقش مهمی در این تأثیرگذاری بلندمدت ایفا میکند. این طراحی، ضمن پایین نگهداشتن هزینههای تولید، فضای بصری خاصی ایجاد کرد که با روح و ذائقهی فرهنگی ژاپن هماهنگ بود و به سرعت قابل شناسایی و ماندگار شد. رنگآمیزیهای غنی، موسیقیهای تأثیرگذار و طراحی صحنههایی برگرفته از طبیعت و فرهنگ بومی ژاپن، همه به خلق فضایی عاطفهبرانگیز کمک کردند. همه این عوامل باعث میشود انیمه، نه صرفاً به عنوان یک سرگرمی لحظهای، بلکه به مثابه بخشی از زندگی عاطفی، فرهنگی و ذهنی مخاطب معنا پیدا کند؛ بخشی که با او میماند، او را شکل میدهد و حتی نسل بعدی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
انیمه و مانگا تنها سرگرمی کودکمحور نیستند؛ بسیاری از آثار این قالبها دارای مضامین پیچیده، فلسفی، اجتماعی و روانشناختیاند که کاملاً با نیازهای فکری و عاطفی سنین بالاتر هماهنگ هستند و میتوانند نقش مؤثری در فرآیند رشد فکری و بلوغ ذهنی مخاطب بزرگسال نیز ایفا کنند. انیمه این امکان را فراهم میآورد که مخاطب در مسیر بزرگ شدن و تغییرات روحی و روانیاش همواره همراهی فرهنگی داشته باشد؛ اثری که بازتابی از دغدغهها، بحرانها، آرزوها یا ترسهای اوست. به بیان دیگر، نوعی "ضمانت فرهنگی برای تداوم مصرف سالم" شکل میگیرد که در آن، مخاطب میتواند در هر مرحلهای از زندگیاش، داستانی پیدا کند که با ذهن و دل او گفتوگو کند.
اما همچون هر رسانهی دیگری، تأثیر مانگا و انیمه وابسته به نوع مواجههی مخاطب است. این آثار به خودی خود نه مثبتاند و نه منفی؛ آنها ابزاریاند، مانند چاقو، که میتوانند هم در جراحی نجاتبخش به کار روند و هم در آسیب رساندن. آنچه تعیینکننده است، میزان سواد رسانهای، نگاه انتقادی و تنظیمگری فردی مخاطب است. مخاطبی که مصرفکننده منفعل باشد، ممکن است در معرض پیامهایی ناسازگار با فرهنگ یا هویت خود قرار گیرد. در مقابل، مخاطبی که با ذهنی فعال، اثر را تحلیل میکند، میتواند آن را به ابزاری برای رشد فکری و اخلاقی تبدیل کند. تحلیل انتقادی شامل بررسی ارزشهای فرهنگی و فلسفی هر انیمه، شناخت پیامهای پنهان در داستانها و شخصیتها، مقایسه این پیامها با ارزشهای فرهنگی و دینی خود، و بررسی تأثیرات مثبت و منفی سبک زندگی انیمهای بر نوجوانان باشد.
ارسال نظرات