اسلامیسازی علوم انسانی بدون «مفهومسازی بومی» به گفتمان نمیرسد
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، نشست هماندیشی علمی «از نظریه تا گفتمان» با حضور اساتید دانشگاه باقرالعلوم(ع) و دبیران انجمن های علمی دانشگاه برگزار شد و چالشهای مفهومی، روششناختی و مدیریتی این حوزه مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
حجتالاسلام علیاصغر اسلامی تنها، عضو هیئت علمی این دانشگاه، در این نشست با تأکید بر اینکه علوم انسانی اسلامی پدیدهای پس از انقلاب اسلامی نیست، اظهار کرد: اسلامیسازی علوم انسانی پیش از انقلاب اسلامی، هم در ایران و هم در برخی کشورهای دیگر آغاز شده بود، اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی با جهشی جدی مواجه شد.
وی با اشاره به ضعف توجه به مفاهیم بنیادین در فرآیند اسلامیسازی علوم انسانی، گفت: یکی از چالشهای اساسی این حوزه، نداشتن درک دقیق از مفاهیم است؛ برای نمونه، وقتی از «مسئلهمحوری» سخن میگوییم، باید روشن شود که مراد ما از مسئله چیست، در حالی که اغلب، مسئله را به معنای غربی آن یعنی «پرابلم» فهم میکنیم، نه در معنای بومی و اسلامی آن.
دکتر اسلامی تنها با بیان اینکه کلیت علوم انسانی مدرن پس از رنسانس با هدف ساختن «بهشت موعود ادیان بر روی زمین» شکل گرفت، افزود: این رویکرد، جهان را در برابر انسان قرار میدهد و مسئله را به معنای تعارض با جهان و ضرورت غلبه بر آن میفهمد، در حالی که تلقی اسلامی از مسئله، متفاوت است و همین تفاوت، ما را با نوعی ابهام مفهومی در حوزه علوم انسانی مواجه کرده است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به «ساخت مفهوم» در علوم انسانی ـ اسلامی، تصریح کرد: یکی از حوزههایی که کمتر به آن پرداخته شده و حتی از آن هراس داریم، مفهومسازی است؛ بهگونهای که معمولاً از مفاهیم موجود بهره میگیریم و با بازسازی آنها گمان میکنیم علوم انسانی را پیش میبریم، در حالی که تحلیل، تبیین و حتی اصلاح جامعه، همگی از مسیر مفاهیم رخ میدهد.
این استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به تجربه غرب در مفهومسازی، اظهار کرد: متفکران غربی هنگام تولید مفهوم، به زبان لاتین بازمیگردند، زیرا این زبان ظرفیت بالایی برای مفهومپردازی دارد؛ پیشنهاد بنده این است که ما نیز زیرساخت مفهومی خود را با تکیه بر اصطلاحات قرآنی و مفاهیم دینی دنبال کنیم.
حجت الاسلام اسلامی تنها با ذکر مثالی در این زمینه گفت: در کنفرانس قاهره، واژه «جنسیت» حدود ۵۰ بار به کار رفت، اما در کنفرانس پکن این واژه بیش از ۲۵۰ بار تکرار شد تا از طریق تکرار و برجستهسازی، گفتمانسازی صورت گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت همزمان «براندازی مفاهیم وارداتی» و «تولید مفاهیم بومی»، افزود: از مهمترین واژگانی که امروز نیازمند بازتعریف و احیای مفهومی است، مفهوم «امت» است؛ بهویژه در شرایطی که برخی با صراحت از پایان دوره امتسازی سخن میگویند. از اینرو، هم باید مفاهیم را بسازیم و هم به آنها کارکرد و نقش اجتماعی بدهیم.