سفارت آمریکا؛ شیرینی معرفی فرح به شاه
اردشیر زاهدی از رجال سیاسی و صاحب نفوذ در رژیم پهلوی، پس از ازدواج با شهناز پهلوی توانست به موقعیتهای مهمی دست پیدا کند و در سال ۱۳۳۸ بهعنوان نماینده شاه و سرپرست دانشجویان خارج از کشور انتخاب و سپس در همان سال بهعنوان سفیر در ایالات متحده منصوب و به مدت دو سال از اسفند ۱۳۳۸ تا اسفند ۱۳۴۰ در این سمت ایفای نقش کرد. با روی کار آمدن دولت علی امینی، اما زاهدی برکنار شد. گمانهزنیها درباره علت این برکناری مبتنی بر عملکرد بسیار ناپسند زاهدی در مواجهه با دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا و توطئههای آشکار در واشتنگتن برعلیه دولت امینی است [۱].
زاهدی پس از این برکناری مدتی سفیر ایران در لندن بود و سپس توسط امیرعباس هویدا بهعنوان وزیرخارجه منصوب شد. در ادامه روابط زاهدی با هویدا نیز تیره شد و او سعی در برهم زدن متقابل روابط هویدا با شاه بهدلیل نفوذی که بر شاه داشت کرد. زاهدی مجددا در سال ۱۳۵۱ بهعنوان سفیر به واشتنگتن وارد شد و تا وقوع انقلاب اسلامی در این سمت ماند و نقش مهمی در تنظیم روابط ایران با ایالات متحده ایفا کرد. سولیوان (سفیر آمریکا در ایران) در خاطرات خودمیگوید: «من زاهدی را سیاستمداری جدی و وزین نیافتم، هر چند او زیرکیهای خاص خود را داشت و در جهت منافع کشور خود یا شخص شاه با مهارت زیاد دوستانی در میان شخصیتهای با نفوذ آمریکایی برای خود به دست آورده بود» [۱].
در گزارشی از ساواک آمده است که برخی علت منصوب شدن زاهدی بهعنوان سفیر ایران در آمریکا را عطای شاه به جبران معرفی فرح دیبا، ملکه وقت رژیم شاه به محمدرضا و نقش واسطهگری وی در این آشنایی دانستهاند. مسئلهای که نشانی واضح از سیطره روابط شخصی بر تصمیمات مهم سیاسی در آن دوره و هزارتوی روابط شکبرانگیز شخصی و فامیلی در بین شاه و نزدیکان او است.
متن سند:
تاریخ سند: ۱۶ بهمنماه ۱۳۳۸
محرمانه
گزارش اطلاعات داخلی
موضوع: اظهارات کاشفی و شمس
محل: اداره رادیو
منبع خبر: مأمور ویژه دایره ۱
روز ۳۸/۱۱/۶ ساعت ۱۰ در اداره رادیو، رضا کاشفی و ایرج شمس و چند نفر دیگر جلسه بحثی تشکیل داده و آقای کاشفی در مورد انتصاب مهندس اردشیر زاهدی [به سفارت ایران در آمریکا]اظهار داشت اخیراً در مطبوعات آمریکا نسبت به ایران و روش سیاسی این کشور حملاتی شده است که، چون سفارت ایران در آمریکا نتوانسته آنطور که باید و شاید از این حملات جلوگیری نماید، لذا ممکن است اردشیر زاهدی را به این جهت که با اغلب از مقامات آمریکایی آشنایی و دوستی دارد به این پست گمارده باشند که بتواند در آینده موجبات حسنتفاهم و حسننظر مطبوعات آمریکا را فراهم نماید.
آقای شمس در گذشته و حال از اعضای حزب ملت ایران بر بنیاد پانایرانیست بوده و در روزهای ۲۵ و ۲۶ مرداد با داریوش فروهر در پایینآوردن مجسمههای میادین نقش عمدهای را بازی میکرد و هم او بود که راننده یک جراثقال متعلق به شرکت جانسپار را به محل میدان سپه آورده بود. پس از وقایع ۲۸ مرداد، هر هفته در یکی از کوچههای فرعی باغ آصفالدوله واقع در خیابان ری، حوزههای حزبی تشکیل میداد و بهوسیله نامبرده اداره میشد که گویا هنوز هم اداره میشود. در منزل شمس هم اکنون مقدار متعددی از عکسهای رهبران نهضت مقاومت ملی از جمله دکتر مصدق که با خط و امضای خود آن را به شمس هدیه نموده است وجود دارد. نامبرده اظهار داشت در مورد انتصاب مهندس اردشیر زاهدی باید بگویم که وی رشوه معرفی فرح دیبا را به شاه، از شاه گرفت. چه اردشیر زاهدی واسطه آشنایی فرح دیبا و شاه شده بود. ولی موضوع حمله مطبوعات آمریکا باید اعتراف کرد که این امر از جای دیگری سرچشمه میگیرد که ذیلاً تشریح میگردد:
موضوع حملات اخیر آمریکاییها اینست که اولاً اخیراً روش آمریکا به کلی با دستگاه حاکمه ایران عوض شده و ثانیاً جریان حملات مطبوعاتی به این جهت است که در جریان عروسی شاه خبرنگاران آمریکایی شاهد رفتار وحشیانه مأمورین انتظامی به مردم شده بودند و از نزدیک نیز اطلاعاتی راجع به چگونگی رفتار قوه مجریه با مردم کسب کرده بودند و به علاوه احساس کرده بودند که مردم ایران میان موجی از عصیان و ناراحتی و خشم غوطهور هستند و به علاوه افراد انتظامی در جریان عروسی به چند نفر از خبرنگاران آمریکایی بیرحمانه حمله کرده و آنها را زخمی و بعضاً دوربینهای عکاسی آنان را شکستهاند، که این رفتار وحشیانه نیز مزید بر علت شده و موجب انتشارات مزبور گردیده است.
منابع:
[۱]دولتمردان عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک، ص۵۴۰، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۵، ص ۵۴۰.
[۲]سولیوان، ویلیام، خاطرات دو سفیر، ص۳۳، مترجم محمود طلوعی، تهران، انتشارات علم، ۱۳۷۵، ص ۳۲۳.