تداوم سرمایه اجتماعی نیازمند برنامهریزی فرهنگی و رسانهای است
حجتالاسلام قاسم ترخان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتوگو با خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، در پاسخ به این پرسش که نهادهای فرهنگی، رسانهای و آموزشی چه مسئولیتی در تبدیل سرمایه اجتماعی شکلگرفته پس از شهادت رهبر انقلاب به یک جریان مستمر فرهنگی و تمدنی بر عهده دارند، با تأکید بر نقش بنیادین فرهنگ در تحقق اهداف تمدنی انقلاب اسلامی، اظهار داشت: اساساً همه مسئولیتها در این عرصه، ماهیتی فرهنگی دارند و موفقیت در این مسیر، بیش از هر چیز به عملکرد نهادهای فرهنگی وابسته است.
وی با اشاره به مباحث مطرحشده درباره «بعثت مردم» افزود: برای اینکه یک امت به جایگاه الگو بودن و «امامت» برای سایر ملتها برسد، دستکم دو ویژگی اساسی لازم است؛ نخست، تابآوری، صبر و استقامت در برابر سختیها و دوم، بصیرت، آگاهی و قدرت تشخیص مسیر صحیح. این دو مؤلفه، پایههای اصلی شکلگیری یک امت تمدنساز هستند.
حجتالاسلام ترخان تصریح کرد: تحقق هر دو عنصر، یعنی هم تقویت روحیه مقاومت و هم ارتقای بصیرت عمومی، در گرو فعالیتهای فرهنگی است و این وظیفه بر عهده نهادهای فرهنگی، رسانهای و آموزشی قرار دارد که بسترهای لازم برای شکلگیری چنین ویژگیهایی را در جامعه فراهم کنند.
وی با بیان اینکه فعالیتهای فرهنگی انجامشده در سالهای گذشته قابل انکار نیست، خاطرنشان کرد: هرچند نهادهای فرهنگی تلاشهای فراوانی انجام دادهاند و نمیتوان زحمات آنان را نادیده گرفت، اما باید پذیرفت که این مجموعهها به آن میزان که انتظار میرفت، در تحقق کامل این اهداف موفق نبودهاند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ادامه، مهمترین عامل شکلگیری شرایط جدید اجتماعی را شهادت رهبر انقلاب دانست و اظهار داشت: آنچه بیش از هر عامل دیگری زمینه این خودآگاهی عمومی و ارتقای سرمایه اجتماعی را فراهم کرد، خودِ حادثه شهادت قائد شهید بود.
به گفته وی، این رخداد تاریخی موجب شد بسیاری از افرادی که پیش از آن نسبت به برخی واقعیتها آگاهی عمیقی نداشتند، با ابعاد دشمنیها و ضرورت مقاومت آشنا شوند و در نتیجه، روحیه ایستادگی و همبستگی در جامعه تقویت شود.
حجتالاسلام ترخان با مقایسه این رخداد با آثار تاریخی نهضت عاشورا افزود: همانگونه که شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) نقش تعیینکنندهای در بیداری جامعه اسلامی، احیای دین و حفظ اسلام ایفا کرد، شهادت رهبر شهید نیز به عاملی برای افزایش آگاهی عمومی، تقویت روحیه مقاومت و شکلگیری سرمایه اجتماعی تازهای در جامعه تبدیل شده است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تأکید کرد: اکنون که چنین سرمایهای شکل گرفته است، مسئولیت نهادهای فرهنگی، رسانهای و آموزشی سنگینتر از گذشته است؛ زیرا حفظ، تعمیق و استمرار این سرمایه اجتماعی، نیازمند برنامهریزی مستمر و تلاش مضاعف در حوزه فرهنگ است.
وی «بصیرتافزایی» را مهمترین مأموریت این نهادها برشمرد و گفت: یکی از مهمترین عوامل حفظ این بعثت اجتماعی، افزایش سطح آگاهی و بصیرت مردم است. در کنار آن، صیانت از انسجام اجتماعی و تقویت وحدت ملی نیز باید در اولویت برنامههای فرهنگی قرار گیرد؛ زیرا دشمن همواره تلاش میکند از مسیر اختلافافکنی، دامن زدن به شکافهای سیاسی و اجتماعی و ایجاد دوگانگی در جامعه، قدرت ملی را تضعیف کند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه با اشاره به تأکیدهای مکرر رهبر شهید بر ضرورت حفظ اتحاد ملی، اظهار داشت: آن وحدت و همبستگی مقدسی که در جامعه شکل گرفته، مهمترین پشتوانه اقتدار کشور است و نهادهای فرهنگی باید با تولید محتوا، فعالیتهای آموزشی و اقدامات رسانهای، از این سرمایه ارزشمند صیانت کرده و مانع از آسیب دیدن آن شوند.
حجتالاسلام ترخان در پایان خاطرنشان کرد: تحقق این اهداف، نیازمند برنامهریزی دقیق، آسیبشناسی مستمر و شناخت صحیح مسائل جامعه است. نهادهای فرهنگی باید نقاط ضعف و مسائل اصلی را شناسایی کرده و با طراحی برنامههای مؤثر و متناسب با نیازهای جامعه، زمینه تداوم این سرمایه اجتماعی و حرکت آن در مسیر تحقق آرمانهای تمدن نوین اسلامی را فراهم کنند.