به گزارش خبرنگار
گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، شیوع کووید-19 که از اوایل ۱۳۹۸، ۲۰۲۰ میلادی در ایران شنیده شد، سریعاً به یک بحران بزرگ بهداشتی و اجتماعی بدل گردید: بیمارستانها تحت فشار قرار گرفتند، موجهای مرگومیر و ابتلا تکرار شد و نظام سلامت و زنجیره تأمین دارو و تجهیزات با محدودیتهایی مواجه گشت. سازمان جهانی بهداشت و گزارشهای داخلی نشان دادند که ظرفیتهای نظارتی و ردیابی ویروس در مرحلهای محدود بود و این مسئله مدیریت جهشها و موجهای جدید را دشوار کرد.
بحران جهانی کرونا یکی از پیچیدهترین و گستردهترین چالشهایی بود که ایران در دهههای اخیر با آن روبهرو شد. شیوع سریع ویروس، فرسایش توان نظام سلامت، کمبود تجهیزات پزشکی در ماههای ابتدایی، تحریمهای شدید دارویی و فشار روانی و اقتصادی بر جامعه، مجموعهای از شرایط اضطراری را ایجاد کرد که نیازمند تصمیمگیریهای کلان و بسیج ملی بود. در چنین فضایی، نقش رهبری و جهتگیریهای سطح بالا اهمیت ویژه پیدا کرد؛ زیرا نوع مواجهه ساختار حکمرانی با این بحران، مسیر و پیامدهای مدیریتی آن را تعیین میکرد.
حضرت آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی، از همان آغاز شیوع بیماری، مجموعهای از مواضع، راهبردها و توصیههای کلان را مطرح کردند که بهطور مستقیم بر سیاستگذاریهای سلامت، مدیریت بحران، نوع همکاری نهادهای حکومتی و شیوه مواجهه افکار عمومی تأثیر گذاشت.
1. بسیج ظرفیتهای ملی و نقش نیروهای مسلح و نهادهای حکومتی
برای مقابله با بحران، ایشان، نهادهای مختلف از جمله نیروهای مسلح، سپاه/نیروهای بسیج و وزارت دفاع را وارد میدان کردند که در عمل این بازیگران در تولید تجهیزات پزشکی، راهاندازی مراکز واکسیناسیون و خطوط تولید واکسن نقشی فعال و اساسی را ایفا کردند که حضور گسترده نهادهای نظامی و نیروهای مسلح در پاسخگویی به کرونا هم توان تولید و توزیع را افزایش داد.
2. حمایت از مشارکت مردمی و شبکهسازی اجتماعی
رهبر انقلاب بارها از «همکاری مردم» و از نقش خیران، گروههای جهادی و نهادهای مردمی در مقابله با کرونا تمجید و حمایت کردند. این پیامها موجب فعالتر شدن کمکهای مردمی، راهاندازی پویشهای جمعآوری کمک و تقویت نقش سازمانهای خیریه در توزیع کمکهای بهداشتی شد؛ عاملی که به جبران برخی خلأهای رسمی کمک کرد.
3. موردانتقاد قرار دادن برخی پیشنهادها و کمکهای خارجی:
در آغاز بحران، رهبر انقلاب نسبت به پیشنهاد کمک برخی کشورها از جمله ایالات متحده ابراز تردید و بیاعتمادی کردند و ورود دارو یا واکسن از منابع آمریکایی/بریتانیایی را مسئلهساز خواندند. این مواضع در رسانهها بازتاب وسیعی داشت.
4. تمرکز بر خوداتکایی پزشکی و تولید واکسن داخلی
رهبر انقلاب همزمان با رد برخی واردات، بر لزوم تکیه بر توان داخلی در تولید واکسن و تجهیزات پزشکی تأکید کردند و علاوه بر تشویق عمومی، از ظرفیتهای زیرساختی نیز حمایت کردند؛ پروژههای واکسنسازی داخلی مانند COV-Iran Barekat از طریق حمایتهای دولتی و نهادهای حاکمیتی تسریع شد.
این رویکرد که به سیاستگذاری حمایت از پروژههای واکسنسازی داخلی جهت داد، ایران را در دورهای، از پیشروان منطقه در راهاندازی چندین پروژه واکسنسازی قرار داد که تا اواخر ۲۰۲۱ برخی از آنها وارد فازهایی از تولید و توزیع شدند که این سیاست «خوداتکایی»، کاهش وابستگی را به همراه داشت.
نقشآفرینی رهبر معظم انقلاب در مدیریت بحران کرونا
بررسی مجموع اقدامات و جهتگیریهای کلان در دوران همهگیری کرونا نشان میدهد که حضرت آیتالله خامنهای در این بحران، نقشی فعال، هدایتگر و راهبردی ایفا کردند. ایشان با تأکید بر بسیج ظرفیتهای ملی، مشارکت مردمی، ورود نهادهای امدادی و نظامی، و اتکا به توان داخلی در تولید تجهیزات پزشکی و واکسن، چارچوبی عملی برای عبور کشور از شرایط اضطرار ترسیم کردند.
تمرکز بر خوداتکایی پزشکی، حمایت از پروژههای واکسنسازی داخلی، تشویق جامعه پزشکی و تأکید بر همبستگی ملی، موجب شد ایران در اوج تحریمهای بهداشتی و محدودیتهای بینالمللی، توان تابآوری خود را حفظ کرده و مسیر مدیریت بحران را ادامه دهد.
بهطور کلی، عملکرد رهبر انقلاب در این دوره نشان داد که راهبری کلان، پیامهای هماهنگکننده و حمایت از ظرفیتهای بومی، نقش مهمی در ساماندهی مدیریت بحران کرونا و جلوگیری از تشدید آسیبها ایفا کرده است؛ نقشی که به ثبات نسبی و تداوم خدمات درمانی کشور در یکی از پیچیدهترین بحرانهای جهانی معاصر کمک کرد.
