یک پسر بچه ۱۷ ساله رئیس دانشگاه بوعلی همدان شد!؟
اسنادی که در ادامه آمده است تنها روایتی از تأسیس یک نهاد آموزشی در یکی از شهرهای ایران است، بلکه به مثابه سندی شاخص و نمادین، ساختارهای پنهان حکمرانی، منطق قدرت و شیوههای انحصارطلبی در رژیم پهلوی را آشکار میسازد.
مهمترین و بحثبرانگیزترین مسئله موجود در این اسناد، انتصاب رسمی رضا پهلوی (ولایتعهد)، نوجوانی هفدهساله (متولد ۱۳۳۹)، به مقام «ریاست عالیه» دانشگاه بوعلیسینا است. در رژیم شاه، نهادهای ملی، از جمله مراکز علمی به ابزاری برای تحکیم پایههای مشروعیت نمادین خاندان پهلوی و بستری برای آموزش وفاداری به ساختار سلطنت تبدیل میشدند. انتصاب یک نوجوان فاقد کمترین تجربه مدیریتی یا دستاورد علمی به چنین مقامی، پیامی واضح به جامعه دانشگاهی و علمی زمانه داشت: مرجعیت و اولویت، از آنِ خون و نسب است، نه دانش و شایستگی.
سند حاضر به وضوح نشان میدهد که دستگاه سلطنت تا چه حد در جزئیترین امور اداری و اجرایی کشور مداخله میکرد. تأسیس یک دانشگاه در سطح شهرستان، امری است که میتواند و باید در چارچوب سیاستهای کلان آموزش عالی و توسط نهادهای مربوط و منتخب جامعه علمی برنامهریزی و اجرا شود. اما این سند آشکارا میگوید که شاه نه تنها در کلیات، بلکه در تعیین ریاست عالیه، تصویب اساسنامه و حتی آییننامههای داخلی (ماده ۱۷ اساسنامه: هرگونه تغییر منوط به تصویب شاه است) نیز تصمیمگیر نهایی است. این ریزمداخلهگری استبدادی، بیانگر عدم تمایل رژیم به تفویض اختیار، شکلگیری نهادهای مستقل و ظهور مراکز تصمیمگیری غیرمتمرکز بود. این موضوع نشان میدهد که حکومت پهلوی به شدت از هر گونه خودگردانی نهادی و ظهور کانونهای فکری مستقل هراس داشت و میکوشید تمام عرصههای حیات ملی را زیر چتر کنترل مستقیم و متمرکز خویش نگه دارد.
در ادامه متن این سند بههمراه اساسنامه این دانشگاه از نظر میگذرد:
متن سند:
وزارت کشور
شهربانی کل کشور
اداره اطلاعات شهربانی کشور
تاریخ: ۵۳/۹/۱
موضوع: مالکیت دانشگاه صنعتی بوعلی در همدان
با اِیفاد یک نسخه اساسنامه دانشگاه بوعلیسینا در همدان، خواهشمند است دستور فرمایید نسبت به ثبت دانشگاه فوقالذکر تحت ریاست عالیه والاحضرت همایون رضا پهلوی ولایتعهد ایران اقدام و نتیجه را اعلام دارند.
اساسنامه دانشگاه بوعلیسینا – همدان
ماده ۱: دانشگاه بوعلیسینا به فرمان اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر، به ریاست عالیه والاحضرت همایون ولایتعهد، برای مدت نامحدود در همدان تأسیس میشود.
تبصره: در صورت لزوم و با رعایت مقررات، به پیشنهاد رئیس دانشگاه و تصویب هیئت امنا، دانشگاه میتواند در سایر نقاط کشور مؤسسات وابسته تأسیس کند.
ماده ۲: دانشگاه بوعلیسینا مؤسسهای فرهنگی، غیرانتفاعی و از لحاظ مالی و اداری مستقل بوده و دارای شخصیت حقوقی است.
ماده ۳: هدف دانشگاه، پیشبرد دانش و فرهنگ، تربیت نیروی انسانی آزموده و کمک به رشد و تحول علمی کشور میباشد.
ماده ۴: ارکان اصلی دانشگاه عبارتند از:
۱. ریاست عالیه
۲. هیئت امنا
۳. رئیس دانشگاه
۴. شورای علمی دانشگاه
ماده ۵: اعضای هیئت امنا عبارتاند از:
۱. وزیر دربار شاهنشاهی
۲. وزیر علوم و آموزش عالی
۳. استاندار همدان
۴. رئیس انجمن استان همدان
۵. رئیس شورای آموزش و پرورش منطقه همدان
۶. یک نفر نماینده منتخب از شورای دانشگاه
۷. هفت نفر از شخصیتهای کشوری یا محلی که به فرمان همایونی برای مدت سه سال به عضویت هیئت امنا منصوب میشوند.
تبصره: تا زمان تشکیل شورای دانشگاه، هیئت امنا بدون حضور نماینده شورای علمی تشکیل میشود.
ماده ۶: جلسات هیئت امنا با حضور حداقل هشت نفر از اعضا رسمیت مییابد و تصمیمات با رأی موافق هفت نفر از اعضای حاضر قابل اجراست.
ماده ۷: دبیر هیئت امنا به پیشنهاد رئیس دانشگاه و تصویب هیئت امنا تعیین میگردد.
ماده ۸: رئیس دانشگاه بدون حق رأی در جلسات هیئت امنا شرکت میکند.
ماده ۹: وظایف و اختیارات هیئت امنا به قرار زیر است:
۱. پیشنهاد انتصاب رئیس دانشگاه
۲. تأیید پیشنهاد رئیس دانشگاه در مورد انتخاب معاونین دانشگاه
۳. تصویب سازمان اداری دانشگاه که از طرف رئیس دانشگاه پیشنهاد میشود
۴. تصویب بودجه دانشگاه که پیشنهاد آن توسط رئیس دانشگاه ارائه میشود
۵. تصویب حسابها و ترازنامه سالانه دانشگاه
۶. جلب کمکهای بخش خصوصی
۷. تصویب مقررات استخدامی کارکنان دانشگاه
۸. تصویب مقررات مربوط به استخدام معلمان و اعضای هیئت علمی غیرایرانی
۹. تصویب آییننامهها و آئیننامه معاملات دانشگاه
۱۰. تصویب آییننامه تشکیل شورای علمی دانشگاه
۱۱. قبول یا رد هبه و هدایایی که به دانشگاه پیشنهاد میشود
۱۲. تصویب اخذ وام از منابع داخلی و خارجی
۱۳. تصویب پیشنهاد شورای دانشگاه دائر بر اعطای درجات افتخاری
۱۴. تعیین میزان شهریه دانشجویان و تصویب آییننامه وصول آن
ماده ۱۰: رئیس دانشگاه به پیشنهاد هیئت امنا و با فرمان همایونی برای مدت پنج سال منصوب میشود و مسئول اداره کلیه امور دانشگاه بوده و نمایندگی دانشگاه را در کلیه مراجع بر عهده دارد.
ماده ۱۱: شورای علمی دانشگاه مسئول تنظیم و تصویب سازمان و ضوابط آموزشی، پژوهشی و علمی دانشگاه است. این شورا متشکل از نمایندگان منتخب هیئت علمی تماموقت دانشگاه بوده و ترکیب و نحوه تشکیل آن طبق آییننامهای خواهد بود که به پیشنهاد رئیس دانشگاه و تصویب هیئت امنا تعیین میشود.
ماده ۱۲: رئیس دانشگاه، ریاست شورای علمی دانشگاه را نیز بر عهده خواهد داشت.
ماده ۱۳: وظایف و اختیارات شورای علمی دانشگاه به شرح زیر است:
۱. تنظیم و تصویب نظامنامه داخلی شورای علمی دانشگاه
۲. تدوین سیاست آموزشی و برنامههای آموزشی دانشگاه
۳. بررسی و تصویب برنامههای آموزشی تفصیلی دانشگاه
۴. تنظیم آییننامههای آموزشی و امتحانات دانشگاه
۵. تعیین سیاست پذیرش دانشجو
۶. پیشنهاد اعطای درجات افتخاری به شخصیتهای ایرانی و خارجی
۷. پیشنهاد تأسیس، توسعه و انحلال دورههای آموزشی، واحدها یا مراکز علمی دانشگاه
۸. بررسی و پیشنهاد برنامههای پژوهشی دانشگاه
۹. انتخاب نماینده برای عضویت در هیئت امنا دانشگاه (مدت عضویت یک سال بوده و تجدید انتخاب بلامانع است)
۱۰. تعیین شرایط اخذ درجات علمی دانشگاه
۱۱. رسیدگی به اموری که از طرف رئیس دانشگاه برای بررسی یا اظهار نظر در شورا مطرح میشود
ماده ۱۴: منابع مالی دانشگاه عبارتند از:
۱. شهریه دانشجویان
۲. کمک اشخاص، مؤسسات و دولت
۳. وجوه دریافتی بابت خدمات دانشگاه
ماده ۱۵: رسیدگی به حسابهای سالانه و ترازنامه دانشگاه بوعلیسینا توسط حسابرس قسمخوردهای که از طرف هیئت امنا انتخاب میشود انجام خواهد گرفت. گزارش حسابرس در هیئت امنا بررسی و تصمیمگیری خواهد شد.
ماده ۱۶: در موضوعاتی که در این اساسنامه تکلیفی برای آنها تعیین نشده است، رئیس دانشگاه تصمیمات مقتضی را اتخاذ خواهد کرد. این تصمیمات در صورت کلی بودن و عدم ارتباط با مورد خاص، تا زمان لغو معتبر خواهند بود.
ماده ۱۷: هرگونه تغییر در این اساسنامه منوط به تصویب اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر خواهد بود.