مراتب سهگانه روزهداری/ اجتهاد و هدایت؛ دو بال اصلی رشد و ترقی انسان
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، آیتالله حسن رمضانی، شاگرد برجسته علامه حسنزاده آملی، در نخستین نشست تخصصی «خودسازی در قرآن کریم» که بعد از ظهر امروز در سالن شهید دهقانی خبرگزاری رسا برگزار شد با تبریک حلول ماه مبارک رمضان، این ماه را فرصتی طلایی برای بهرهمندی از لحظات ملکوتی توصیف کرد و به واکاوی حقیقت روزهداری در سطوح مختلف پرداخت.
مراتب سهگانه روزه؛ از امساک فقهی تا فنای توحیدی
استاد فلسفه و عرفان حوزه علمیه با اشاره به لزوم بازنگری در کیفیت روزهداری سالیان گذشته، اظهار داشت: ما در سطح فقهی، موفق به انجام فریضه و اجتناب از مفطرات هشتگانه شدهایم تا مدیون احکام نباشیم. این هنر عوام است؛ اما جای سؤال است که چقدر از «روزه خواص» یعنی پرهیز از گناهان و ملکه شدن تقوا و «روزه اخص» بهره بردهایم؟
وی در تبیین «روزه اخص» تصریح کرد: روزه اخص، بریدن از غیر خدا (ما سِوی الله) و فانی شدن در اوست؛ مقامی که در آن انسان حتی برای خود نیز وجود و کمالی مستقل قائل نیست. اینکه انسان برای خود جایگاه، تقوا و امتیازی تصور کند، برخاسته از نفسانیت است.
روایتی از سیره توحیدی امام خمینی(ره)
آیتالله رمضانی با نقل خاطرهای از سیره امام خمینی (ره) به نقل از شیخ حسن صانعی، به تبیین حقیقتِ عبور از «منیت» پرداخت و اظهار داشت: پس از بازگشت امام راحل به قم و حضور در منزل کوچه «یخچال قاضی» پس از ۱۵ سال، ایشان رو به همراهان کرده و فرمودند: این انقلاب میبایست ۱۵ سال پیش پیروز میشد؛ اما نشد. سرّش آن بود که ما کارها را به خودمان نسبت میدادیم. اگرچه مخلص بودیم؛ اما میگفتیم «ما» قیام میکنیم، «ما» در برابر ظلم میایستیم. اما وقتی همه چیز را به او تحویل دادیم و خود را تنها مجرای فیض دانستیم، پیروزی حاصل شد.
وی افزود: امام (ره) حتی از اینکه عنوان «رهبر» برای ایشان به کار میرفت، در درونِ خود، به نوعی رضایت نداشت و حقیقتاً برای خود سهمی قائل نبود. حضرت امام خمینی با خودسازی و دوری از مظاهر دنیوی به مقام «فناء فی الله» و «بقاء بالله» دست پیدا کرد و با انقلاب اسلامی دنیا را تکان داد. این همان معنای واقعی «روزه اخص» است که انسان در عین انجام تکالیف، هیچ استحقاقی برای خود تعریف نکند.
نقد برداشتهای جاهلانه از «سقوط تکلیف»
استاد حوزه علمیه در ادامه به تبیین صحیح مفهوم «سقوط تکلیف» در عرفان اصیل پرداخت و ابراز کرد: برخلاف تصور «جهله صوفیه» که گمان میکنند با رسیدن به حق، عبادت ساقط میشود، سقوط تکلیف در سیره امام راحل(ره) به دو معنا بود؛ اول اینکه عبادت برای ایشان دیگر سختی نبود، بلکه عشق بود و دوم اینکه ایشان عابد و معبود و عبادت را جلوهای از حق میدید و خود را مستقل نمیدانست. لذا امام (ره) تا آخرین لحظه به آداب شرعی پایبند بودند.
نفس مطمئنه؛ از تالیف «تحریرالوسیله» در تبعید تا استقبال بینظیر
آیتالله رمضانی در ادامه، ثمره این خودسازی را رسیدن به «نفس مطمئنه» دانست و خاطرنشان کرد: انسانِ برخوردار از نفس مطمئنه، در بدترین شرایط دچار یأس نمیشود و در بهترین حالات، دچار فرح مفرط نمیگردد. نمونه بارز آن، امام خمینی (ره) بود که در حال تبعید به ترکیه، با آرامشی کامل کتاب فقهی «تحریرالوسیله» را تألیف کرد. چنین انسانی که خالی از «منیت» شده است، استقبال و بدرقه بینظیری را در تاریخ تجربه میکند؛ چرا که او «بالله» زندگی میکرد.
وی با اشاره به اهمیت «آرامش و سکینه» درونی افزود: این حالت با دلسردی، افسردگی یا صرفاً کنار زدن پردهها حاصل نمیشود؛ بلکه از سر «عمل به وظیفه» نشأت میگیرد.
آیتالله رمضانی خاطرنشان کرد: هنگام ورود امام خمینی(ره) به ایران وقتی خبرنگار از ایشان در هواپیما پرسید که اکنون که به ایران می روید چه احساسی دارید؟ امام در پاسخ فرمودند «هیچ». معنای هیچ یعنی خود را سبب ندانستن و همه چیز را از سوی خداوند دیدن. درست برخلاف موضع شاه مخلوع هنگام فرار از کشور که به گریه کردن افتاده بود.
نفس اماره و رستگاری (فلاح)
شاگرد برجسته علامه حسن زاده آملی با استناد به کلام حضرت یوسف (ع) که فرمود: «وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ»، تأکید کرد: نفس در آغاز همواره امر به سو می کند و تزکیه آن، همان «فلاح» و رستگاری است که خداوند میفرماید: «قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا». در مقابل، کسی که نفسش تزکیه نشود، دچار «خیبه» (ناامیدی)، «تهیدستی» و «عدم سود» خواهد شد.
وی افزود: کسی که بر خدا وارد شود، «سود» میکند، «حفظ» میشود، گم نمیشود و وارد سرزمینی میشود که همه امکانات برای ادامه حیات در آن فراهم است.
فضل الهی و سفره گسترده الهی
آیتالله رمضانی با تأکید بر عبارت دعای «فَضْلُكَ مَبْذُولٌ لِطَالِبِينَ» بیان داشت: سفره فضل الهی گسترده است و خیرات او «مبذول» (ریخت و پاش شده) است؛ نه تنها برای مطیعان، بلکه «رِزْقُكَ مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصَاكَ» نیز هست. این رزق واسع شامل عاصیان و حتی معاندان نیز میشود.